In Groningen neemt de onrust over de steeds zwaardere aardbevingen toe. Om het risico te beperken schroeft het kabinet de productie terug. Vijf vragen over de ophef rond de gaswinning in Groningen.

Wat is er aan de hand?

Door de gaswinning bij Slochteren is er een toenemend risico op aardbevingen in dat gebied. Bewoners in het gebied zijn boos, omdat hun woningen steeds instabieler worden. Hierdoor neemt ook de waarde van de woningen sterk af. Afgelopen tijd is daarom al stevig geprotesteerd.

Met name minister Henk Kamp (Economische Zaken) is in Groningen niet populair en ook PvdA-leider Diederik Samsom werd deze week tijdens een bezoek aan het gebied geconfronteerd met een boze bevolking.

De toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) bevestigde een jaar geleden vermoedens van de bewoners dat de aardbevingen in heftigheid aan het toenemen waren.

De SODM concludeerde vervolgens, samen met de NAM en het KNMI, dat zwaardere aardbevingen (boven 3,9 op de Schaal van Richter) niet zijn uitgesloten. 

Om welke hoeveelheden gaat het?

Exploitant van de gaswinning, de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), is de afgelopen jaren meer gas gaan winnen. Was dit in 2000 nog 20 miljard m3 per jaar, inmiddels is dit rond de 50 miljard m3 per jaar.

Toenmalig minister Maxime Verhagen (Economische Zaken) stelde in 2011 dat de NAM tussen 2011 en 2020 425 miljard m3 uit de grond mag halen, gemiddeld dus 42,5 miljard per jaar. Afgelopen jaren zat de NAM hier dus ver boven, waardoor de productie sowieso omlaag moet.

Volgens de NAM zit er nu nog zo'n 726 miljard m3 aan gas in de Groningse bodem. 

In 2012 had Nederland voor 11,8 miljard euro aan inkomsten via het gas, afgelopen jaar liep dit op tot 13,3 miljard euro. Voor 2014 werd in de Miljoenennota 2014 uitgegaan van 11,9 miljard euro.

Wat zijn de oplossingen?

Volgens de SODM kan het risico worden beperkt als de productie wordt teruggeschroefd. Zo zou een reductie met een factor twee het risico op zwaardere aardbevingen ook met een factor twee verminderen.

Ook noemt SODM het "aannemelijk" dat bevingen kunnen worden voorkomen door de drukverschillen in de ondergrondse compartimenten zo klein mogelijk te houden.

Een minder aantrekkelijke oplossing is het stabiliseren van de druk door gas. Bij deze oplossing is een aanzienlijke hoeveelheid stikstof met bijbehorende installaties vereist. 

Wat zijn de financiële gevolgen van het terugschroeven van de gaswinning?

De gaswinning levert de staatskas miljarden op door de export. Om en nabij de 10 miljard euro kan er jaarlijks mee worden opgehaald. Als de productie afneemt heeft dit logischerwijs gevolgen voor de staatsfinanciën.

Aangezien de Staat ongeveer 200 miljoen ophaalt per miljard kuub kan een reductie van 5 miljard kuub dus al een schadepost van 1 miljard betekenen. De coalitie zal daarom wederom extra bezuinigingen moeten vinden met de begrotingspartners D66, ChristenUnie en SGP.

GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren stelt voor om de kosten niet geheel op de belastingbetaler af te schuiven, maar Shell en ExxonMobil te laten bijdragen.

Deze bedrijven zijn samen eigenaar van de NAM. Verder zal op den duur meer gas moeten worden geïmporteerd. Ook wordt gekeken naar schaliegas als alternatief, maar ook daar is grote weerstand tegen en bovendien is de productieomvang beperkt. 

Wat is er besloten?

Het kabinet heeft besloten de gasproductie komende twee jaar te maximeren op 42,5 miljard kuub. In 2016 is het plafond 40 miljard kuub. 

De komende jaren komt 1,2 miljard euro beschikbaar om gebouwen en infrastructuur te versterken en de leefbaarheid en economie te stimuleren. De Staat draagt jaarlijks voor 144 miljoen euro bij. 

De maatregelen hebben al dit jaar financiële gevolgen voor de rijksbegroting. Volgens Kamp heeft het terugdringen tot 42,5 miljard kuub in 2014 een negatief financieel effect van 700 miljoen, bij 40 miljard kuub ligt het verlies op 1,3 miljard. 

De 700 miljoen plus de 144 miljoen voor het compensatiebudget betekent een strop voor de Staat van ongeveer 844 miljoen.

Het kabinet zal daarom in het voorjaar met de begrotingspartners D66, ChristenUnie en SGP om de tafel gaan om de tegenvaller te kunnen dekken.