Een meerderheid in de Kamer is voorstander van een aanscherping van de bijstandsregels, maar er is nog onenigheid over de mate van verplichting voor gemeenten om tegenprestaties te eisen en sancties op te leggen.

Dat blijkt maandag tijdens het debat over het voorstel van staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken).

In de plannen moeten bijstandsontvangers een tegenprestatie gaan leveren voor hun uitkering. Ook moeten gezinnen met meerdere uitkeringsgerechtigden het straks doen met minder bijstand.

Verder kan de uitkering worden ingetrokken als een uitkeringsgerechtigde niet genoeg zijn best doet bij het solliciteren en krijgen mensen in principe in de eerste vier weken na hun aanvraag geen uitkering meer.

Ondanks dat er in het voorstel ruimte lijkt te zijn voor gemeenten om maatwerk toe te passen willen diverse partijen dat de verplichtingen voor gemeenten worden verzacht. 

Maatwerk

Onder meer D66-Kamerlid Steven van Weyenberg en CDA-Kamerlid Pieter Heerma willen dat de gemeenten meer ruimte krijgen om soepeler om te gaan met de tegenprestatie, het intrekken van de uitkering en de vierwekentermijn.

John Kerstens (PvdA) is het er mee eens dat gemeenten meer vrijheid moeten krijgen om deze vierwekentermijn te kunnen hanteren. Alleen een voorschot is daarbij niet voldoende.

Wat hem betreft moet het "niet de uitzondering, maar de regel" zijn dat gemeenten maatwerk moeten kunnen leveren. 

Toon

Zondag sprak Klijnsma op NU.nl tegen dat de wet puur een strenger beleid voor bijstandsontvangers betekent.

"Het is echt de toon die de muziek maakt. Sommigen zeggen dat alles strenger wordt, maar dat zul je mij niet horen zeggen", aldus de staatssecretaris. 

"Het doel van het wetsvoorstel is dat mensen zo veel mogelijk actief blijven."

Ook de SP, die fel tegenstander is van het voorstel van Klijnsma, is voorstander van de mogelijkheid om sancties op te leggen tegen mensen die hun reintegratie tegenwerken.

Karikatuur

SP-Kamerlid Sadet Karabulut vindt echter dat bijstandsgerechtigden in het voorstel worden neergezet als mensen die niet wíllen werken. 

Kerstens stelde dat Karabulut een "karikatuur" maakt van de nieuwe bijstandsregels. Hij zei bovendien dat er in zijn algemeenheid "niet altijd even fraai" naar het voorstel wordt gekeken. "Indianenverhalen, niet bedoeld om de wet beter te maken, maar om mensen op het verkeerde been te zetten", aldus de PvdA'er. 

Zijn coalitiegenoot Sjoerd Potters (VVD) vulde aan dat de verplichtingen alleen gelden voor die groep die echt niet wil werken. 

Verdringing

Kerstens vindt wel dat 'verbetering en verduidelijking' nodig is. Zo liet hij eerder al weten dat er duidelijke spelregels moeten komen om verdringing op de arbeidsmarkt tegen te gaan.

In de Kamer heerst de vrees dat het voorstel van de tegenprestatie zal leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt. Klijnsma wil dit voorkomen door functies waar een vacature voor bestaat niet in aanmerking te laten komen.

Ook worden functies die tot een jaar geleden nog reguliere banen waren uitgesloten. 

Linda Voortman (GroenLinks) en haar SP-collega Karabulut willen verder dat er een uitzondering wordt gemaakt voor jongeren die straks door de bezuinigingen geen arbeidsongeschiktheidsuitkering meer krijgen.

Kostendelersnorm

Diverse partijen waren bovendien kritisch over de zogeheten "kostendelersnorm", het punt waarbij de bijstand lager wordt wanneer er kosten gedeeld kunnen worden.

Uit een berekening van het Nibud op verzoek van de SP blijkt dat dit voor sommige groepen een forse achteruitgang betekent. Zo gaat een huishouden met gehuwde jonggehandicapten met een meerderjarig kind in de bijstand er 34 procent op achteruit. Zij houden gemiddeld van de maandelijkse 3005 euro er nog 1977 euro over.

AOW

Klijnsma wil dat ook in de AOW kosten vaker worden gedeeld, hetgeen in sommige gevallen tot gevolg heeft dat het inkomen met een kwart daalt.

Dit is bijvoorbeeld het geval bij alleenstaande AOW'ers met meerderjarige kinderen in de bijstand of andere uikering.

Volgens de staatssecretaris geldt het principe bij de AOW net zo als bij de bijstand dat bij een huishouding met meerdere meerderjarige personen de kosten kunnen worden gedeeld.

Pieter Heerma noemt dit onderdeel van de wet "niet op zijn plek en lastig uitlegbaar". "Het uitkleden van de AOW moet niet gebeuren via de achterdeur van een bijstandswet", stelt hij.