Premier Mark Rutte rekent er op dat het op Prinsjesdag gepresenteerde pakket aan extra bezuinigingen het laatste zal zijn dat nodig is om uit de crisis te komen.

Dat zegt hij dinsdag in een vraaggesprek met schrijvende pers, na afloop van de presentatie van de begrotingsplannen voor 2014.

"We gaan ervan uit dat dit de laatste keer is dat we met een extra pakket moeten komen", aldus Rutte. "Al weet je dat nooit helemaal zeker."

Hij wilde verder niet ingaan op scenario's, maar noemde het niet voor de hand liggend dat de nullijn voor overheidspersoneel in 2015 alsnog weer op tafel komt.

De premier was minder optimistisch over de werkloosheid. "De werkloosheid hangt als een donkere wolk boven ons. Ik hoop van harte dat de werkloosheid niet verder oploopt, maar daar kan ik geen garanties voor geven."

"We zitten in een economische crisis waarbij het er op lijkt dat we het ergste meer achter ons hebben dan voor ons, maar we zijn er nog niet uit."

Hoe gaat u steun vergaren in de Eerste en Tweede Kamer?

"Met elkaar. Ik heb eerder gezegd: de tijd dat een kabinet in beide Kamers een meerderheid heeft ligt achter ons." 

"De verwachting is dat door de opkomst van partijen als SP en PVV, die meer voor de oppositie lijken te kiezen dan voor de coalitie, de mogelijkheden om kabinetten te vormen zal afnemen." 

"En omdat er geen vanzelfsprekende meerderheden in de Eerste Kamer zijn stelt dat ook eisen aan de oppositie. Dat zag je bij het woonakkoord. Daar hebben ze die verantwoordelijkheid ook genomen."

De oppositie slaat vooral piketpalen.

"Dat vind ik niet gek. Dat CDA en D66 in deze fase hun huid duur verkopen begrijp ik."

Wat vindt u van de handreiking van het CDA? CDA-leider Sybrand Buma gaf in de Volkskrant handvatten om tot akkoorden te komen.

"Daar hou ik mijn kruit even over droog. Wij zitten in een situatie die van de minister-president terughoudendheid vereist om te reageren op eerste aanzetten op gedachtevorming van oppositiepartijen. Daarmee bevorder ik niet de kans dat oppositie en coalitie het eens worden."

Bent u zelf bereid om concessies te doen naar de oppositie?

"Luister, het land moet geregeerd worden. We hebben onze plannen gepresenteerd met een aantal heldere doelstellingen. Dat is: overheidsfinanciën op orde, aantal grote hervormingen, etcetera." 

"Daar gaan we het gesprek over aan. Dat is een kwestie van luisteren, niet alleen van preken. We hebben veel draagvlak gezocht in de samenleving. Dat hebben we gehad, nu gaan we over op wetgeving."

Een uitgestoken hand naar de oppositie vereist concessiebereidheid richting de oppositie.

"Dat is een beladen term. Die wil ik dus niet in de mond nemen. Als je zegt benieuwd te zijn naar de tegenbegrotingen laat dat wel doorklinken dat je gaat kijken wat de oppositiepartijen willen."

Maar dat kan betekenen dat het sociaal akkoord moet worden opengebroken.

"Dan zitten we al twee stappen verder. Ik ga die speculatie niet aan. We hebben die akkoorden om het regeerakkoord van een stevige basis te voorzien. Nu komt de wetgeving en gaan we zoeken naar voldoende zetels."

"In de praktijk zal blijken dat we lang niet altijd een deal hebben van tevoren. Het zal ook weleens gebeuren dat je tijdens een debat ter elfder uren nog tot een gezamenlijke oriëntatie komt."

Wat vindt u ervan dat de mensen in het land de bezuinigingen helemaal zat zijn?

"Ik vind het niet raar dat opiniepeilingen slecht zijn. Als je als kabinet bezuinigt, hervormt in de sociale zekerheid, de zorg, you name it. We hebben te maken met een economische crisis." 

"Mensen op straat zeggen tegen me: 'Je bent aan het bezuinigen, aan het hervormen, maar ik merk het effect niet. Ik zie alleen dat de werkloosheid oploopt.'" 

"Ik zeg dan: Het is verschrikkelijk als je werkloos bent, maar er is geen toverstokje om daar uit te komen. Dat is mijn eerlijke antwoord. En ik zeg ook: Onderliggend zijn we een sterk land."

" Je moet dat stap voor stap doen, koers houden. Overheidsfinanciën op orde brengen en grote maatschappelijke onderwerpen aanpakken. Duitsland is daar een voorbeeld van. Dat land heeft hervormd en je ziet hoe Duitsland nu groeit."

Zou u sneller willen hervormen om die groei aan te jagen?

"Wat hebben we nou met de sociale partners afgesproken? We gaan de WW één jaar later doen dan in het regeerakkoord was afgesproken. Had je dan dit jaar met een oploop van de werkloosheid moeten zeggen: dit jaar gaan we de WW verkorten?" 

"Ik voel die concessie aan werkgevers en werknemers om het een jaar uit te stellen niet als onredelijk. En we hebben nu door het sociaal akkoord meer draagvlak."

Het idee was toch dat door het ontslagrecht te versoepelen werkgevers sneller mensen aannemen. Daardoor zou de economie sneller kunnen aantrekken.

"Je hebt helemaal gelijk. Daarom zijn we ook erg voor die maatregel. Maar ik vind het verdedigbaar, ook in het licht van de werkloosheidsstijging, dat we daar een jaar langer mee wachten. Ik geloof niet dat dat het verschil gaat maken in het groeivermogen."

In 2017 is het gat in de begroting nog 15 miljard. Heeft u het idee dat uw missie dan is mislukt?

"Zeker niet. Als de plannen worden uitgevoerd zoals we ze nu schetsen hebben we de grootste ombuiging uitgevoerd sinds Lubbers in de jaren tachtig. Meer nog, want dan hebben we 51 of 52 miljard verlegd. Dat is gigantisch." 

"Bovendien hebben we dan de crisis het hoofd geboden. Hebben we de sociale zekerheid, de zorg en het onderwijs op een nieuwe leest geschroeid zodat ze op de groeiverwachting van de economie meekunnen. Als we slagen om die hele agenda af te werken zou ik een trots man zijn."