De criteria voor het verlenen van verblijfsvergunningen aan asielzoekers die niet terug kunnen naar hun land van herkomst, hoeven niet te worden verruimd.

Dat zegt de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) maandag in een advies.

"Wij hebben geen zaken gevonden waarbij een asielzoeker aan de voorwaarden voldeed, maar geen verblijfsvergunning kreeg", aldus ACVZ-voorzitter Adriana van Dooijeweert bij de presentatie van het rapport.

Volgens haar moet het buitenschuldbeleid alleen gelden voor zij die echt niet terug kunnen keren. 

Wel moeten de voorwaarden waar asielzoekers aan moeten voldoen beter worden afgebakend en moeten asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen als zij na een jaar nog geen reisdocument van het land van herkomst hebben ontvangen.

PvdA

In de PvdA is afgelopen tijd heftig gediscussieerd over asielbeleid, naar aanleiding van het kabinetsvoornemen om illegaliteit strafbaar te stellen.

De partij dwong vervolgens bij partijleider Diederik Samsom af dat hij zich zou inzetten voor een verruiming van het buitenschuldbeleid, zodat mensen die echt niet terug kunnen keren snel een verblijfsvergunning kunnen krijgen.

Volgens de ACVZ is dit echter niet nodig, omdat er maar weinig landen zijn die hun onderdanen niet terugnemen.

Sommige landen accepteren geen onderdanen die gedwongen moeten terugkeren, maar volgens de commissie is een belangrijke voorwaarde voor de buitenschuldvergunning juist dat een asielzoeker er alles aan heeft gedaan om vrijwillig terug te keren.

Consequenter

De adviescommissie stelt verder dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) consequenter moet zijn in de uitvoering van het buitenschuldbeleid.

Zo zou er door onduidelijkheid over de voorwaarden in vergelijkbare gevallen verschillend zijn gehandeld en zouden afwijzingen in veel zaken niet goed zijn gemotiveerd.

Intentie

Zo wordt er gekeken naar de 'intentie van de vreemdeling' en moet er sprake zijn van een 'samenhangend geheel van feiten en omstandigheden op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de vreemdeling buiten zijn schuld Nederland niet kan verlaten'.

Volgens de adviescommissie moet er echter sprake zijn van objectieve, controleerbare feiten en omstandigheden.

Ook worden door de IND te vaak zaken direct afgewezen als een asielzoeker niet aan een deel van de voorwaarde voldoet. De IND zou, zo adviseert de ACVZ, een zaak altijd inhoudelijk moeten beoordelen.

De aanbevelingen zullen volgens Van Dooijeweert tot gevolg hebben dat er mogelijk een aantal buitenschuldvergunningen meer worden verstrekt, maar dit zal geen 'exponentiële stijging' zijn. Momenteel worden jaarlijks enkele tientallen buitenschuldvergunningen afgegeven.

Gesprek

In een reactie laat de PvdA weten met staatssecretaris Fred Teeven (Asiel) in gesprek te gaan om het beleid 'inzichtelijker, eenduidiger en rechtvaardiger' te maken.

Kamerlid Marit Maij zegt dat er wel gesproken kan worden van een verruiming van het buitenschuldbeleid, omdat de aanbevelingen volgens de ACVZ meer vergunningen tot gevolg hebben.

Ze stelt dat het altijd het uitgangspunt van de PvdA is geweest dat het buitenschuldbeleid alleen geldt voor de groep die wel terug wil, maar niet kan.

Terphuis

PvdA-lid Sander Terphuis, die de discussie in zijn partij over het asielbeleid aanzwengelde, zegt vast te willen houden aan het verlagen van de bewijslast voor de vreemdelingen.

Volgens hem is het nu bijna onmogelijk om als uitgeprocedeerde asielzoeker aan te tonen dat je alles hebt gedaan om vrijwillig terug te keren.

Hij vindt het een gemiste kans dat de commissie wel aangeeft dat de voorwaarden streng zijn, maar geen aanbevelingen geeft om de bewijslast te versoepelen.

VVD

De VVD laat weten dat het advies geen aanleiding geeft voor 'majeure beleidswijzigingen'. "Het buitenschuldbeleid doet waar het voor bedoeld is", aldus VVD-Kamerlid Malik Azmani.

Hij wijst erop dat het advies aantoont dat het buitenschuldbeleid niet geldt voor diegenen die niet meewerken aan hun uitzetting, bijvoorbeeld de vluchtelingen in de vluchtkerk of in de diverse tentenkampen.

Overnemen

D66-Kamerlid Gerard Schouw roept Teeven op om de aanbevelingen van de commissie over te nemen.

"De IND handelt onzorgvuldig en voert het buitenschuldbeleid niet consequent uit. Dit terwijl zorgvuldigheid en een consequente uitvoering juist de hoogste prioriteit moeten krijgen bij dergelijke gevoelige kwesties", stelt hij.

Volgens GroenLinks is er wel degelijk sprake van een grote groep uitgeprocedeerden die niet terug kunnen en aan hun lot worden overgelaten.

"Wij houden de PvdA aan hun belofte om het buitenschuldcriterium te versoepelen en een oplossing te vinden voor al die mensen die nu nergens terecht kunnen", aldus Kamerlid Linda Voortman. De ChristenUnie wil deze week nog een debat met de staatssecretaris.

Teeven zal in de zomer met een reactie komen in een bredere visie op de toekomst van het asielbeleid.