Minister Jet Bussemaker (Onderwijs) gaat er in haar berekeningen over het invoeren van het sociaal leenstelsel ten onterechte vanuit dat de rente zo laag blijft als nu.

Als studenten in de toekomst meer zullen moeten lenen en geconfronteerd worden met een hogere rente, levert ze dat mogelijk duizenden euro’s aan extra studieschuld op.

Dit stellen het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) en het Bureau Krediet Registratie (BKR) tegenover NU.nl.

Het kabinet wil de huidige basisbeurs voor studenten, die een gift is, afschaffen en daar een leenstelsel van maken. Momenteel is de rente over studieleningen erg laag: 0,6 procent. Een aantal jaar geleden was dit echter nog rond de 5 procent, begin jaren negentig zelfs bijna 10 procent. De rente die studenten over hun lening betalen wordt nu vanaf het moment van afstuderen iedere 5 jaar opnieuw vastgesteld. Bekijk uw rente.

Verschil

"Als studenten meer gaan lenen is het verschil dat je betaalt in rente aanzienlijk. Het blijkt meer dan duizenden euro’s te schelen", aldus een woordvoerster van het Nibud, dat op aanvraag van NU.nl liet onderzoeken wat de effecten van een hogere rente zijn (tabel onderaan artikel).

Het CPB heeft in het onderzoek naar de effecten van het leenstelsel, waaruit begin deze week bleek dat er per jaar 10.000 studenten minder zullen studeren, helemaal geen rekening gehouden met de rentestand. In andere rekenvoorbeelden die Bussemaker naar de Kamer stuurde is uitgegaan van een rentepercentage van 2,5 procent.

Een leraar die na een studie van vier jaar een studieschuld van 22.000 euro heeft opgebouwd betaalt in dat voorbeeld 8 procent van zijn inkomen aan de aflossing van zijn schuld. Dezelfde leraar die twee jaar langer doorstudeert, meer leent en daardoor een studieschuld van 60.000 euro opbouwt, zal 10 procent van zijn inkomen moeten afdragen.

Historisch laag

Momenteel wordt de kans groot geacht dat de rente nog langere tijd laag blijft, zo stelt Bussemaker daarbij. Volgens een woordvoerder van het ministerie baseert ze zich op DPB-ramingen en uitspraken van De Nederlandsche Bank.

"Wij denken daar anders over. De rente is nu historisch laag, maar de afgelopen jaren laten heel duidelijk zien dat de rentepercentages flink fluctueren", aldus het Nibud.

Het BKR gaat in eigen berekeningen op basis van de rentestanden uit het verleden zelfs uit van een rentepercentage van meer dan 7 procent. Daardoor kan de studieschuld 32 procent hoger uitvallen dan berekend door de minister, aldus het BKR.

Onzeker

"Omdat het rentepercentage een onzekere factor is kunnen schulden sterk toenemen", aldus een woordvoerder. "De financiële gevolgen in verschillende gevallen en omstandigheden worden door de minister nu niet transparant weergegeven."

Hij wijst erop dat 170.000 gezinnen in Nederland nu al problemen hebben met het terugbetalen van hun studieschuld.

Oneerlijk

"De ene afgestudeerde kan door een andere rentestand duizenden euro’s duurder uit zijn dan een ander. Dat is in het huidige systeem al oneerlijk en onwenselijk en wordt straks steeds belangrijker", zo vindt ook de Landelijke Studentenvakbond (LSVb).

Tweede Kamerlid Jasper van Dijk (SP) hekelt de voorlichting van de minister. "Het is vanaf dag één totaal onbekend welk schuldenavontuur studenten aangaan. Terwijl, als je naar de bank gaat om een hypotheek dan is wel meteen heel gedetailleerd duidelijk hoeveel je gaat aflossen."

"Het is ernstig dat de minister niet terug gekeken lijkt te hebben naar de afgelopen jaren. Ze houdt ons vertekende cijfers voor."

"De minister zwakt de cijfers af", zo vindt ook BKR. De instantie wijst er al enige tijd op dat de schuldenproblematiek in Nederland al jaren toeneemt. "Wij willen dat voorkomen en vinden dat juist de overheid moreel verplicht is studieschulden inzichtelijk te maken."

Schulden nemen toe

Uit door NU.nl opgevraagde cijfers bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) blijkt inderdaad dat de studieschuld van studenten al jaren toeneemt. Niet alleen het bedrag dat studenten bovenop de basisbeurs lenen is in 2012 verdubbeld tot bijna 15.000 euro, ook het aantal studenten dat leent is bijna twee keer zo groot.

Waar in 2004 nog 49.378 studenten een studieschuld van gemiddeld bijna 8000 euro hadden, is dit in 2012 opgelopen naar 91.487 studenten.

 

Maximeren

De LSVb, geen voorstander van het sociaal leenstelsel, pleit ervoor om het rentepercentage te maximeren. "Bussemaker geeft een voorbeeld van een rentepercentage van 2,5 procent."

"Als ze dat voorbeeld geeft dan zou je de rente daar eigenlijk ook op moeten maximeren. Dan heb je als student eindelijk vooraf al meer duidelijkheid over wat je moet gaan betalen."

D66-Kamerlid Paul van Meenen is er ook voorstander van de rente voor studenten kunstmatig laag te houden. "Dat is een van de knoppen waar je aan kunt draaien om het leenstelsel toch iets dragelijker te maken."

Duidelijker

Volgens Van Meenen kan de staat tegen veel gunstiger tarieven lenen dan de rente die nu van studenten wordt gevraagd. "Dat betekent dat je als staat iets moet toeleggen, maar daarmee leg je het risico niet volledig neer bij de studenten zoals nu."

"Een 17- of 18-jarige gaat niet volstrekt calculerend door het leven. Die houden van tevoren helemaal geen rekening met de rente die ze moeten betalen. De voorlichting daarin moet echt duidelijker. We moeten geen open eindes hebben", stelt het Kamerlid.

Ook Carola Schouten van ChristenUnie keert zich tegen Bussemaker. "Niet alleen de rentestand is buiten beschouwing gelaten, maar ook wordt nog steeds gerekend met de aanname dat iedere student thuiswonend is. Hoeveel rekensommen moeten we nog maken, voordat de minister zich zorgen gaat maken over de studieuitval?"

Te verleidelijk

Het Nibud hamert op goede voorlichting. "De leenvoorwaarden zijn nu te onzeker en onduidelijk. Studenten moeten weten waar ze aan beginnen."

"Uit de praktijk blijkt dat het voor studenten heel verleidelijk is om te gaan lenen. Ze zien de toekomst vaak te rooskleurig in en denken meer te gaan verdienen dan ze uiteindelijk doen. Een kwart van de studenten leent meer dan nodig."

Donderdag wordt in de Tweede Kamer gedebatteerd over het sociaal leenstelsel.

Effecten rente Nibud

NB: Nibud heeft in de berekeningen er geen rekening mee gehouden dat in het huidige systeem de rente 5 jaar vaststaat. Studenten moeten hun lening nu in 15 jaar aflossen. Iedere 5 jaar wordt de rente opnieuw vastgesteld. Het bedrag dat een student betaalt aan rente kan daardoor hoger of lager uitvallen. 

Rente(in procent) Per maand (in euro) Totaal afgelost (in euro) Rente over 15 jaar (in euro)
0,6 87,15 15.686,96 686,96
1,5 93,04 16.747,65 1.747,65
2,39 99,06 17.831,23 2.831,23
4,17 111,65 20.096,77 5.096,77

Rente(in procent) Per maand (in euro) Totaal afgelost (in euro) Rente over 15 jaar (in euro)
0,6 145,25 26.144,93 1.144,93
1,5 155,07 27.912,75 2.912,75
2,39 165,10 29.718,72 4.718,72
4,17 186,08 33.494,62 8.494,62