Lokale overheden hebben de renterisico's op 2,45 miljard euro aan leningen afgedekt met derivaten. De gemeenten Utrecht, Rotterdam en Appeldoorn hebben de grootste derivatenposities.

Dat blijkt uit een overzicht dat minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk (PvdA) aan de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Volgens Plasterk bezitten 43 gemeenten, provincies, waterschappen en bedrijven in handen van de lokale overheden derivaten. Daarmee dekken zij het risico af dat de rente op hun variabele lening stijgt.

Derivaten zijn afgeleide beleggingsproducten. De waarde van een derivaat wordt bepaald door de waarde van een ander beleggingsobject, zoals aandelen en olie.

Financiële derivaten zijn hulpmiddelen die helpen bedrijven schommelingen van de markt op te vangen. Als de markt erg verandert, kunnen derivaten ook grote risico's met zich meedragen.

Ophef

Vorig jaar ontstond ophef over derivaten in de publieke sector, omdat woningcorporatie Vestia bijna ten onder ging aan speculatieve derivaten.

De lokale overheden die derivaten hebben zijn onder meer de provincies Noord-Brabant en Gelderland, vijf waterschappen en 26 gemeenten. Ook hebben enkele overheidsbedrijven, zoals de sociale werkvoorziening in Friesland en de milieudienst IJmond derivaten.

Problemen

De derivaten kunnen voor problemen zorgen als er een zogeheten bijstortverplichting is afgesloten. Als de rente dan daalt, kan de bank de lokale overheid dwingen om geld op een geblokkeerde rekening te zetten.

Ook wanneer een overheid wel derivaten heeft maar geen bijbehorende lening, kan het derivaat een strop opleveren. Volgens het ministerie speelt dit laatste probleem echter niet en zijn alle overheden ook bijbehorende leningen aangegaan.

Bijstortverplichting

Tien van de 43 lokale overheden hebben een bijstortverplichting. Hoe lager de rente, hoe hoger de bijstortverplichting kan oplopen. De havens van Delfzijl en Moerdijk hebben bijstortverplichtingen die in november waren opgelopen tot respectievelijk 38,5 en 34,5 miljoen euro.

Of de bank de havens ook heeft gedwongen om dat bedrag op een geblokkeerde rekening te zetten, maakte de minister niet bekend. Van de haven van Delfzijl was al bekend dat achttien miljoen euro aan zekerheden was gestort.

Utrecht

Utrecht heeft het renterisico op 515 miljoen euro aan leningen afgedekt. Rotterdam en Appeldoorn volgen met respectievelijk 285 miljoen euro en 260 miljoen euro. De gemeenten hebben geen bijstortverplichting.

Plasterk heeft nog niet bekendgemaakt hoeveel derivaten de rijksoverheid heeft.