DEN HAAG - De Nederlandse overheid stemt haar informatie en beleid nauwkeurig en voornamelijk af met Shell als het gaat om de omstreden oliewinning van het Brits-Nederlandse bedrijf in Nigeria.

Dat blijkt uit correspondentie en stukken die NU.nl heeft opgevraagd bij de ministeries van Buitenlandse Zaken en Economische Zaken.

Shell is aanhoudend onderwerp van kritiek van verschillende organisaties (ngo’s) zoals Amnesty International en Milieudefensie, die het bedrijf wijzen op zijn aandeel in de milieuvervuiling en corruptie in Nigeria.

Inmiddels is ook de Nederlandse politiek vragen gaan stellen. In reactie daarop zei voormalig staatssecretaris Henk Bleker (Economische Zaken) nog in april dat Nederland regelmatig diplomatieke druk uitoefent op Shell in relatie tot Nigeria.

Vergoelijkend

Maar uit de stukken blijkt dat de overheid, die via belastinginkomsten profiteert van de activiteiten van het bedrijf, Shell voornamelijk beschermt.

Vergoelijkend schrijven ambtenaren in verschillende notities: "primair verantwoordelijk voor de bescherming van milieu en mensenrechten is de Nigeriaanse overheid", "Shell vangt alle klappen op", "eenzijdige aandacht op Shell voor het opruimen en financiering van claims", "hoe zorgvuldig SPDC (Shell, red.) ook te werk gaat, in de ogen van kritische ngo’s is er sprake van belangenverstrengeling" en "SPDC is de enige operator die openlijk rapporteert over lekkages bij zijn activiteiten".

Kritiek op Shell, zoals in het recente rapport van de Verenigde Naties over Nigeria, vindt slechts mondjesmaat zijn weg in de stukken van de ministeries. Ook hebben ngo's, zo blijkt uit de stukken, beperkt contact met Rijksambtenaren over de situatie in Nigeria.

Correspondentie

Met Shell daarentegen is zeer geregeld correspondentie over het onderwerp. Zo mailt de Nederlandse ambassade in Nigeria in 2011 dat Shell en de ambassadeur elkaar bij het verschijnen van het VN-rapport op de hoogte houden hoe te reageren.

Wanneer vervolgens nog voor het verschijnen van het rapport in de media conclusies uitlekken, mailt Shell "in verband met de Kamervragen n.a.v. het (nog te verschijnen) UNEP rapport" passages van persberichten en artikelen om te helpen de vragen van politici te beantwoorden.

Iets vergelijkbaars gebeurt eind 2010, als via Wikileaks informatie over de positie van Shell in Nigeria boven tafel komt. "Ter informatie" spelen de ambtenaren de binnengekomen Kamervragen over het onderwerp meteen door aan het bedrijf, met de mededeling dat de ministeries antwoorden zullen voorbereiden. Wat daaronder aanvullend staat geschreven, is onleesbaar gemaakt.

Diplomaat

Waar over woordvoeringslijnen en mediaberichten wel vaker wordt gecorrespondeerd, is ook het contact dat Shell heeft met één specifieke ambtenaar opmerkelijk, voordat deze in de zomer van 2010 afreist naar Nigeria.

De ambtenaar wordt medegedeeld dat een medewerker van Shell contact zal zoeken "om nog voor jouw vertrek naar Nigeria een bijeenkomst op te lijnen". En: "Vooruitlopend op deze bijeenkomst stuur ik je alvast wat documentatie over Nigeria toe". De mail besluit met: "Nogmaals veel succes met je nieuwe functie in Nigeria en ik hoop je spoedig weer te spreken."

In de stukken is nergens terug te vinden dat de ambtenaar eveneens door andere belanghebbenden, als ngo's, is geïnformeerd.

Reactie ministeries

In reactie op de bevindingen laten de ministeries van Buitenlandse Zaken en Economische Zaken weten dat "de Nederlandse overheid frequent contact heeft met organisaties die een rol spelen in de Nigerdelta" waaronder met ngo's.

"Dergelijke contacten bestaan op initiatief van zowel de Nederlandse overheid als de partners en dragen bij aan een evenwichtig beeld van de problematiek in de Nigerdelta", aldus de woordvoerders.

Op de vraag of de overheid ook kritiek uit op Shell, stellen de ministeries dat "in de contacten van de Nederlandse overheid met SPDC, Shell en de Nigeriaanse overheid, kritiek niet wordt geschuwd, bijvoorbeeld ten aanzien van productie, vervuiling, goed bestuur, wetgeving, gasflaring en voluntary principles" en nog een paar voorbeelden.

Gevraagd naar de ambtenaar die voor vertrek naar Nigeria werd geïnformeerd door Shell, is het antwoord: "Vertegenwoordigers van de Nederlandse overheid die Nigeria en andere landen bezoeken, worden als regel uitgebreid geïnformeerd met evenwichtige informatie van alle stakeholders, ook van bedrijven en ngo's."

Milieudefensie

Eén van die ngo's, Milieudefensie, is eveneens om een reactie gevraagd. "We merken dat ambtenaren die op dit dossier actief zijn, onze kritische rol lastig vinden en daarom nooit contact opnemen”, zegt Evert Hassink, die zich jarenlang in de Nigerdelta heeft verdiept. “Het zijn ook duidelijk geen milieu- of duurzaamheidsdeskundigen die op het Shell-dossier zitten."

Ook merkt hij in de beantwoording van Kamervragen op dat die "door Shell geschreven zouden kunnen zijn". Hassink: "Wij hebben het idee dat de overheid, zoals veel Nederlanders, graag gelooft in het plaatje dat Shell naar buiten brengt. Uit alle antwoorden op Kamervragen komt het beeld naar voren dat onze koninklijke Shell haar best doet, maar dat de Nigerianen het 'onze jongens' onmogelijk maken de situatie te verbeteren".

Hassink heeft dan ook geen hoge pet op van de initiatieven van de overheid om Shell aan zijn verantwoordelijkheden te houden. "Geen", concludeert hij. "Het enige wat richting Shell gebeurt zijn vriendelijke gesprekken. Wij verwachten weinig van vrijblijvende initiatieven zoals een rondetafelgesprek, als er geen druk op Shell wordt uitgeoefend om serieus in verbeteringen te investeren."

Hij besluit: "Wij hopen dat de nieuwe regering een duidelijke koers kiest. In het zakenleven moet je duidelijk zijn. Een multinational als Shell met zijden handschoenen aanpakken is zinloos."

Vragen

SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen heeft zondag naar aanleiding van de berichtgeving vragen ingediend voor minister Lilianne Ploumen (PvdA) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.