DEN HAAG - Anders dan de regering volhield, had Nederland tijdens het eerste kabinet-Rutte wel degelijk een imagoprobleem in het buitenland. Diplomaten kregen de gedoogconstructie met de PVV bijna niet uitgelegd.

Dat blijkt uit stukken en correspondentie tussen ambtenaren die NU.nl opvroeg bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.

De documenten bevestigen eerdere berichtgeving over imago-problemen van Nederland, maar door het kabinet werd altijd volgehouden dat hier geen sprake van was.

Ook zou aan het buitenland goed kunnen worden uitgelegd dat Geert Wilders, die onder meer het Polenmeldpunt lanceerde, formeel geen onderdeel uitmaakte van de regering.

De stukken weerspreken dat nu. Keer op keer bleek er bij diplomaten in het buitenland duidelijk behoefte te bestaan aan handleidingen om "imagoschade zo veel mogelijk te voorkomen", naar aanleiding van bijvoorbeeld het boek dat Wilders dit voorjaar over de Islam publiceerde of de strengere immigratieregels.

Formuleren

Ook werd geconstateerd dat dit niet altijd lukte, blijkt uit mailwisselingen tussen ambtenaren. Zo wordt vlak voor de val van het kabinet genoteerd over de publicatie van datzelfde boek: "Door gedoogconstructie is afstand nemen door het kabinet moeilijker".

Ook daarna nog, in mei, merkt een diplomaat in Abu Dhabi op: "De (voormalige) gedoogconstructie blijft kennelijk lastig te formuleren".

Puntenplan

Voor Rob de Wijk, directeur van onderzoeksinstituut HCCS en deskundige op het gebied van internationale betrekkingen, vormen de stukken geen verrassing: "De positie van Wilders was niet uit te leggen in het buitenland. Ambassadeurs kregen daarom zelfs een puntenplan hoe ze de gedoogconstructie het beste uiteen konden zetten."

Volgens De Wijk is het imago-probleem echter niet meteen opgelost, nu Wilders geen onderdeel meer uitmaakt van het kabinet: "Hij stond symbool voor de naar binnen gekeerde houding van Nederland. Dat probleem is niet in één klap weg als Wilders weg is."

Ramkoers

De Wijk wijst daarbij op andere zaken waardoor Nederland volgens hem de afgelopen jaren "op ramkoers" kwam te liggen met andere landen, zoals de opstelling van de PvdA ten opzichte van de Kunduz-missie, de Hedwige-polder, de kritische houding in de eurocrisis, het afwijzen van het Schengen-verdrag voor sommige Oost-Europese landen en de aanscherping van regels voor arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa.

Het volgende kabinet moet daarom "leuk gaan meedoen", aldus De Wijk. "Positief staan tegenover initiatieven die worden genomen in de internationale politiek, en niet telkens tegen zijn of sceptisch. Je kunt slechts héél af en toe op de rem staan of vetoën in de internationale diplomatie."

Hij erkent dat zo'n houding ingaat tegen de opinie van veel Nederlanders, maar "wij zijn met handen gebonden aan de internationale politiek. De kunst is om via die internationale stromingen je belangen te behartigen."

Defensie

In diplomatieke kringen wordt de komst van oud-diplomaat Frans Timmermans (PvdA) als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken in dat opzicht met instemming ontvangen. Hij wordt gezien als een politicus met een open blik naar de wereld.

Maar ook op het gebied van Defensie valt nog veel te winnen, denkt De Wijk. Hij zal daarom maandag in een gesprek met de Tweede Kamer uitleggen dat de Nederlandse krijgsmacht op peil moet worden gehouden, "want Defensie is onderdeel van het buitenlands beleid, dat is onmogelijk los te zien van elkaar".

"In het internationale gaat het om kracht en macht. Economisch gezien hebben we dat, maar militair gezien niet meer. Daarmee geef je een belangrijk instrument uit handen. Alleen meedoen verschaft invloed."

Reactie

Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt tegenover Novum niet op het artikel te kunnen reageren. Hij wijst erop dat deze week afscheid is genomen van minister Uri Rosenthal (VVD) en dat de nieuwe minister, Timmermans, maandag wordt geïnstalleerd.

Er is dus geen minister die op het bericht kan ingaan. Vorig jaar zei voormalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking Agnes van Ardenne (CDA) al in NRC Handelsblad dat de gedoogconstructie niet uit valt te leggen in het buitenland.

Ze wees toen onder meer op de ferme taal van Wilders en de bezuinigingen op internationale missies. Daardoor zou Nederland terugvallen in de internationale pikorde.