DEN HAAG - Zowel VVD-leider Mark Rutte als Diederik Samsom van de PvdA wil dat eerst wordt onderzocht of zij samen een kabinet kunnen vormen.

Ook de meeste andere partijen willen dat bekeken wordt of de twee winnaars van de verkiezingen nader tot elkaar kunnen komen. Alleen voor SP en PvdD is een kabinet met VVD en PvdA niet de eerste voorkeur.

Dat blijkt vrijdag na de eerste gesprekken van verkenner Henk Kamp met de fractievoorzitters. De demissionair minister van Sociale Zaken is aangesteld als verkenner voor de kabinetsformatie.

Kamp heeft inmiddels met alle elf lijsttrekkers gesproken. Hij gaat zich in het weekeinde beraden op de gesprekken en besluit dan ook of hij nog nieuwe gesprekken wil voeren met bepaalde fractieleiders. Zelf wilde hij na afloop niets kwijt over de inhoud van de gesprekken.

Winnaars

VVD-leider Rutte was vrijdagochtend de eerste die met Kamp sprak. Daarna zei hij dat wat hem betreft ook andere partijen aan een kabinet van VVD en de PvdA mee kunnen doen.

Ook volgens PvdA-leider Samsom kunnen er redenen zijn om meer dan twee partijen bij de onderhandeling te betrekken, bijvoorbeeld met het oog op de stabiliteit van een nog te vormen kabinet.

De partijen hebben na de verkiezingen van woensdag samen 79 zetels in de nieuwe Kamer, 41 van de VVD en 38 van de PvdA. Maar in de Eerste Kamer hebben ze samen geen meerderheid.

Rutte

''Feit is dat de kiezer heeft gesproken", zei Rutte. Hij hoopt dat er snel een kabinet zal komen, omdat Nederland in een ernstige crisis zit. ''Maar de verschillen zijn groot."

Rutte gaf ook aan dat de VVD niet zal deelnemen aan een coalitie met de SP en de PvdA samen. Hij ging hij niet in op de vraag of er meerdere informateurs moeten komen en wilde geen eventuele namen noemen.

Rutte licht zijn gesprek met verkenner Kamp toe:

Samsom

PvdA-leider Samsom noemde een coalitie met daarin ook de SP juist een mogelijkheid. 

''Er moet een breed gedragen idee zijn over hoe het verder moet met deze informatie", zei Samsom na zijn gesprek Kamp, dat ongeveer een half uur duurde. Ook de PvdA-leider ging niet in op wie eventueel tot informateur moet worden benoemd.

Wilders

PVV-leider Geert Wilders sprak minder dan 10 minuten met Kamp. Na afloop liet hij weten dat hij ''keihard oppositie gaat voeren tegen het vreselijke beleid dat ongetwijfeld gaat komen'', namens de 1 miljoen kiezers die op de PVV hebben gestemd.

Volgens de PVV-leider moeten de VVD en de PvdA een kabinet gaan vormen, omdat zij de grootste partijen zijn geworden.  Zo'n coalitie kan volgens hem aangevuld worden met een of meer partijen.

Roemer

SP-leider Roemer wil een onderzoek naar een centrum-links kabinet van PvdA, SP, CDA en D66. Die partijen hebben samen 79 zetels.

Roemer vindt dat óf de VVD, óf de PvdA het voortouw moet nemen. Die twee ziet hij er samen niet uitkomen. Volgens hem is het ook niet zo dat de twee grootste partijen per se in het kabinet moeten. ''Partijen die zo ver uit elkaar staan moeten dan zoveel water bij de wijn doen dat je niet meer waar kunt maken wat je voor verkiezingen beloofde.''

Van Haersma Buma

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma wil dat er twee informateurs komen: één namens de VVD en één namens de PvdA. Volgens Buma moeten de informateurs gaan bezien hoe de inhoudelijke verschillen tussen VVD en PvdA te overbruggen zijn. Deze werkwijze is volgens de CDA'er de beste vertaling van de verkiezingsuitslag. Hij noemde geen namen van mogelijke informateurs.

Buma benadrukte dat VVD en PvdA er zelf uit moeten komen en dus ''niet naar een derde partij moeten kijken om hen daarbij te helpen.'' Het CDA is in eerste instantie dus niet aan zet, aldus Buma. Hij wil dat de partijen voortvarend aan het werk gaan, zodat de crisis in Nederland kan worden bestreden.

Pechtold

Ook D66-leider Alexander Pechtold ziet momenteel 'geen enkele rol' voor zijn partij in het formatieproces. Hij vindt dat er één informateur aangesteld moet worden, van VVD-huize.

De informateur moet volgens Pechtold gaan kijken of de interpretatie van de verkiezingsuitslag door VVD en PvdA overeenkomt.

D66 is volgens Pechtold 'getalsmatig' niet nodig. In de Eerste Kamer komen VVD, PvdA en D66 samen zetels tekort voor een meerderheid.

Slob

ChristenUnie-leider Arie Slob riep Rutte en Samsom op om haast te maken. Ze moeten niet ''voor de uitslag wegduiken'' en geen tijd verliezen.

Hij pleit voor één informateur en vindt dat het voor de hand ligt dat dat iemand van VVD-huize zal zijn. Slob hoopt dat er binnen 2 maanden een nieuwe regering zit.

Sap

VVD en PvdA moeten moed tonen en geen vage compromissen sluiten, zei GroenLinks-leider Jolande Sap. Ze erkent dat er grote verschillen zijn tussen VVD en PvdA en roept de partijen daarom op elkaar wat te gunnen.

Een derde partij is voor de GroenLinks-leider momenteel niet aan de orde. Sap heeft Kamp geadviseerd om de Kamer voor te stellen twee informateurs aan het werk te zetten, een van VVD en een van PvdA.

Bemiddelende rol

SGP-leider Kees van der Staaij ziet bij een kabinet met VVD en PvdA een bemiddelende rol weggelegd voor het CDA, gezien hun grote inhoudelijke verschillen. De SGP-leider wil verder dat een nieuw kabinet zich richt op de aanpak van de economische crisis. Een regeerakkoord zou daarom gericht moeten zijn op financieel-economische onderwerpen.

Partijleider Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren wil dat Rutte eerst met geestverwanten probeert om een rechts kabinet te vormen. Als dat mislukt moet Samsom de kans krijgen een links kabinet te vormen. Pas als die opties geen resultaat opleveren, zou gekeken moeten worden naar een kabinet van VVD en PvdA samen.

Henk Krol van de ouderenpartij 50PLUS vindt dat de VVD als grootste partij het voortouw moet krijgen bij de kabinetsformate en dat snel bekeken moet worden of de VVD en de PvdA er samen uit kunnen komen, vindt Krol. ''Na alles wat er de afgelopen week is gezegd, zou het zeer opmerkelijk zijn als dat lukt.''

Verkenning 

Kamp, een vertrouweling van Rutte, werd donderdag op voorstel van de VVD-leider door Kamervoorzitter Gerdi Verbeet namens de hele Kamer gevraagd om in het kader van de kabinetsformatie een verkenning uit te voeren. Die is nodig omdat de Kamer dit voorjaar besloot de koningin buiten de kabinetsformatie te houden.

De nieuwe Kamer debatteert op 20 september over de verkiezingsuitslag. Kamp wil zijn verslag uiterlijk 24 uur daarvoor op woensdag afronden.

Beweeg de cursor over het diagram om het aantal zetels te zien. Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Alles over de verkiezingen in ons dossier

Meer over partijen en politici op NUpubliek