Volgens de Amsterdamse PvdA-wethouder Lodewijk Asscher is het een mythe dat er meer geld in de publieke sector gepompt moet worden om de kwaliteit te verbeteren. "Er moet naar de bal gekeken worden, in plaats van naar de spelers."

Toen Asscher in 2006 aantrad als wethouder met onderwijs in de portefeuille heerste er volgens hem een 'noodtoestandsfeer' met veel zwakke scholen. Zijn methode om de kwaliteit te verbeteren is onconventioneel en riep weerstand op bij scholen, maar werkt wel.

"Je kunt elkaar bezighouden met discussie over wie voor wat verantwoordelijk is en je blind staren op het geld, maar het gaat er om hoe je zorgt voor verandering in de klas."

Asscher ging openbare lijsten bijhouden van goed en slecht presterende scholen. Ook stuurde hij onderwijsexperts naar zwakke scholen om samen met onderwijzers en directeuren verbeterplannen te maken.

"Mijn redenering was dat het ging om publiek geld. Ik wilde alle informatie die ik had publiceren. Dit jaar stuur ik ouders van kinderen die twee jaar worden een gids met alle informatie die ik heb over de kwaliteit van de scholen. Het emancipeert ouders."

"En de traditie was dat je aan een school een zak geld gaf en een vage convenant afsloot zonder relatie tot wat er in de klas gebeurt. Er was geen enkele zwakke school die blij was met de interventie, maar nu zijn ze er enthousiast over."

Waarom waren ze niet blij?

"Docenten vonden het vervelend dat iemand hen kwam vertellen hoe het onderwijs verbeterd moest worden. Uiteindelijk kregen ze wel het gevoel in hun beroep gekend te worden. Het is confronterend, maar uiteindelijk waren ze trots omdat ze zagen dat ze beter werden."

In het onderwijsveld was ingrijpen op scholen, in verband met de vrijheid van onderwijs, lang taboe.

"Je hebt nog steeds veel vrijheid hoe je het doet, maar ik wil wel dat kinderen kunnen lezen, schrijven en rekenen. Dat is geen bizarre eis."

Moet deze methode dan niet breder uitgerold worden?

"Het is zeker zo dat in de hele publieke sector vaak een te grote afstand is tussen bestuur en werkvloer. Terwijl, in een tijd van schaarste zit er in de publieke sector heel veel geld waar veel meer uit te halen valt. Er moet naar de bal gekeken worden, in plaats van naar de spelers."

"Bestuurders moeten worden aangesproken op het échte werk, namelijk de kwaliteit van de school. De bestuurder moet niet bezig zijn met zo groot mogelijk worden."

"Kijk naar de Asschernorm voor de kwaliteit van basisscholen. Die is hoger dan wat de onderwijsinspectie eist. Daar waren scholen ontevreden over, maar ik vind het logisch om niet tevreden te zijn met een zes. Het moet er altijd over gaan hoe het beter kan, in plaats van klagen dat er te weinig geld is."

Bij onderwijsinstellingen Amarantis en Inholland ging het helemaal mis. Zou de methode-Asscher, om het maar even zo te noemen, dit hebben kunnen voorkomen?

"Ik zou die methode nooit zo willen noemen, want dan gaan mensen aan mij denken in plaats van aan het middel. Maar het had zeker uitgemaakt als de mentaliteit gericht was op de kinderen en als er transparantie in de bestedingen had bestaan."

"De vrijheid van onderwijs wordt nu vaak misbruikt voor de vrijheid om slecht onderwijs te geven. Dat kunnen we ons niet veroorloven. Het heeft niets te maken met de grondwet, soms lijkt zo'n onderwijsinstelling wel een vrijstaat."

Even over de verkiezingen. Het gaat goed met de PvdA in de peilingen. Wat zou uw droomcoalitie zijn?

"Een coalitie met partijen die de onderwerpen oppakken waar ik me zorgen om maak. GroenLinks, SP en D66 zijn op veel punten nabij."

"Het baart me zorgen dat het Rutte minder moeite kost om links uit te sluiten dan om de PVV uit te sluiten. Hij zegt dat hij nog het liefste door wil met het CDA en daar hoor ik op de achtergrond dan bij: met gedoogsteun van de PVV."

De PvdA profileert zich als een partij die dichtbij de SP staat, maar regeert uiteindelijk toch altijd via het midden.

"Natuurlijk zijn GroenLinks en SP bondgenoten, maar ook niet in alles. GroenLinks wil het ontslagrecht afschaffen, de SP wil Europa niet."

Dan snap ik niet waarom u zegt dat de SP dichtbij staat. Europa is juist hét campagnethema en daar liggen jullie ver uit elkaar.

"Voor mij en voor veel kiezers is de manier waarop je omgaat met onderwijs en kwetsbare kinderen, waar de VVD 200 miljoen op wil bezuinigen, veel belangrijker. En daar is de SP nabijer."

Dat is belangrijker dan de Europa-koers?

"Het is niet het een of het ander. Samsom heeft een realistischer verhaal. We wisten al dat hij heel slim was. Dat kleeft aan hem, maar dat is fijn. Maar de opstelling tegenover de rest is dat hij iemand is die zichzelf blijft, rustig blijft en met een zekere volwassenheid het gesprek aangaat."

"De stoere uitspraken van Rutte over het stoppen van de steun aan Griekenland zijn premieronwaardig. Iedereen weet dat hij de hoorn niet op de haak gooit als Merkel op 13 september belt."

"Dat verklaart waarom Samsom het nu zo goed doet. Kiezers hebben behoefte aan politici die voor en na de verkiezingen hetzelfde zeggen en eerlijk zijn."

Rutte mag als VVD-lijsttrekker in een campagne toch vinden dat Griekenland niet ten koste van alles moet worden gered?

"De afgelopen twee jaar hebben we gezien dat hij steeds iets anders vindt dan wat hij doet in Brussel. Ik heb het gevoel dat hij te veel luistert naar campagneadviseurs die zeggen: vertel geen onprettige waarheden."

Rutte zegt wel: we moeten miljarden bezuinigen om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Ook een onprettige waarheid.

"Dat is waar. Ik zeg ook niet dat hij niet eerlijk is. Ik vind het alleen dat een premier die zo campagne voert onverantwoord met de eurocrisis omgaat."

Komt u naar Den Haag als Samsom vraagt of u in het kabinet gaat zitten?

"Ik wil het liefste mijn werk hier doen. Het is niet iets wat ik ambieer. Maar op 'wat als-vragen' moet je verder niet ingaan, heb ik geleerd van Job Cohen."