Minister Gerd Leers (Asiel) is er van overtuigd dat zijn asielbeleid de polarisatie tussen links en rechts heeft bijgedragen tot normalisatie. "Tussen de confrontaties tussen links en rechts heb ik een autonome koers gevaren en die zal beklijven."

Vlak voor de verkiezingen kan Leers de Tweede Kamer informeren over de resultaten van anderhalf jaar asielbeleid onder zijn leiding: er zijn nog eens drieduizend opvangplaatsen minder nodig.

Dit komt volgens hem doordat asielprocedures sneller gaan, minder aanvragen worden ingediend en de asielzoekers sneller doorstromen naar huisvesting in gemeenten.

"Ik zie dit als een resultante van de belangrijkste prioriteiten toen ik aantrad. Ik vond het te gek voor woorden dat mensen zo lang in procedures zitten. Deze cijfers laten daarin een doorbraak zien."

Waar zit dat hem in? Alle kabinetten wilden snellere procedures.

"Mensen krijgen sinds juli 2010 in acht dagen op een efficiënte manier inzicht in hun situatie: wie bescherming nodig heeft krijgt asiel en als het vluchtverhaal niet deugt niet. Wat zie je nu? Zestig procent wordt in die acht dagen afgedaan. Voorheen was dat dertig procent."

"Daarnaast hebben we er voor gezorgd dat asielzoekers niet achter elkaar procedures kunnen starten. Dat ze eerst asiel willen, daarna gezinshereniging, enzovoorts. De Tweede Kamer moet nog toestemming geven om hier nog verdere stappen in te maken."

Heeft de terugloop niet ook te maken met het strengere asielklimaat in Nederland?

"Heel veel vluchtelingen komen via reisagenten. Die weten waar ze het meeste succes hebben en dus komen ze niet meer naar Nederland. Je staat meteen weer buiten als je een zwak verhaal hebt. Dat verklaart ook waarom we een relatief hoog aantal aanvragen goedkeuren."

"Duitsers, Oostenrijkers, Zwitsers komen hier kijken naar het systeem, omdat het gewoon goed is."

Zou zoiets Europees geregeld moeten worden?

"Ja, het zou goed zijn als we een harmonisatie krijgen. Dat asielzoekers niet gaan shoppen. Als Nederland er minder krijgt, betekent het dat ze nu ergens anders heengaan."

Bij de discussie over gezinsmigratie pleitte u er juist voor dat Nederland eigen regels mag hanteren, dus juist geen harmonisatie.

"Je moet onderscheid maken tussen regulier beleid en asielbeleid. We hebben ruimte genomen om eigen voorwaarde aan gezinsmigratie te stellen. De Europese vastgestelde regels wilden we via Europa wijzigen, bijvoorbeeld het verhogen van de leeftijd en inkomenseisen. Dat wilden de andere landen niet."

Was u daar verbaasd over?

"Nee, helemaal niet. Ik bedoel, ik wist vanaf het begin dat veel landen er niks voor zouden voelen en er momenteel geen problemen mee ondervinden. Wij zitten al bij de derde generatie migranten. Sommige landen wilden niet, omdat ze niet wisten wat ze ervoor terug zouden krijgen."

"Ik zeg nog steeds, en dat durf ik keihard te beweren: het is te makkelijk om te zeggen dat het allemaal mislukt is. Het onderwerp is op de agenda gezet. Misbruik van gezinsmigratie is nu een thema in Europa."

Het was geen inspanningsverplichting omdat het nu eenmaal in het gedoogakkoord stond?

"Ik heb oprecht geprobeerd een autonome weg te zoeken. Ik ben er van overtuigd dat het van belang is dat we eisen stellen om te voorkomen dat mensen in een werkelijk kansloze situatie terechtkomen."

"Dat wordt dan politiek gemaakt, zeker in de gepolariseerde situatie waarin ik heb moeten opereren. Want laten we eerlijk zijn, wat rechts negatief vond, vond links positief. En andersom."

De polarisatie lijkt niet minder geworden, of wel?

"Ik durf te beweren dat we vele stappen hebben gezet naar normalisatie waarop volgende kabinetten kunnen voortbouwen. Tussen de confrontaties tussen links en rechts door heb ik een autonome koers gevaren en die zal beklijven."

Is het u tegengevallen hoe politiek complex asielbeleid is?

"Er zijn stappen gezet in onderwerpen die ons al decennia verdelen. Daarvan durf ik te zeggen dat deze stappen succesvol zijn geweest. Dat ik in anderhalf jaar niet alles heb kunnen bereiken is logisch."

"De stappen die zijn gezet? De stroomlijning van procedures, uitzetten van criminele vreemdelingen, beperken van instroom kansarmen, het sneller duidelijkheid geven aan minderjarige asielzoekers, de integratie heb ik op een eigen manier op de agenda gezet."

Mauro leidde bijna tot een kabinetscrisis.

"Je wordt als minister geconfronteerd met gevallen die een gezicht hebben gekregen. Ik sta voor de afweging dat het beleid niet moet zorgen voor willekeur. Dus het moet niet alleen over de persoon gaan, maar ook over de rest van de groep."

"Je wil niet weten hoeveel uren besteed zijn aan het op een rijtje zetten en afwegen van een individuele gevallen. De schrijnendheid van gevallen moeten zich wel onderscheiden van andere gevallen waarbij de keuze negatief was. Als ik op basis van politieke druk keuzes ga maken krijgen we een beleid dat failliet gaat."

Was er bij Mauro niet juist sprake van willekeur? Hij kreeg voorrang voor dat studievisum en de rest van de groep niet.

"Er is altijd een individuele afweging. Dit is de conclusie geweest. Maar wel een integere. Er is zorgvuldig gehandeld."

Maar hier was wel sprake van politieke druk.

"Zeker, maar u weet hoe ik me heb opgesteld en dat ik ondanks dat ben blijven staan. Als minister zit je altijd in het verdomhoekje, omdat een individueel geval gezicht geeft. Daar kun je omheen lopen, maar zo zit ik niet in elkaar."

"Ik durf in de spiegel te kijken en zeggen: ik heb in alle gevallen een zorgvuldige afweging gemaakt. Dat ik strenger zou zijn dan Albayrak of andere voorgangers is niet waar, blijkt uit de cijfers. Dat beeld is opgezet om een frame neer te zetten."

In het volgende kabinet wilt u gewoon weer minister worden?

"Als men mij vraagt wil ik dat doen, maar ik ben ook realistisch. Het CDA moet eerst een goede uitslag maken en in de coalitie komen."