DEN HAAG - De zorg leent zich niet voor marktwerking. Het is een denkfout dat artsen alleen hun best zouden doen als ze worden betaald per medische behandeling.

Dat zegt SP-Kamerlid Renske Leijten in een interview met NU.nl. "De marktwerking in de zorg is ten einde, alleen de minister weet dat nog niet."

Welke ontwikkelingen heeft u de afgelopen jaren in de zorg gezien?

"In de ziekenhuiszorg zie je geen echte verslechtering, maar ook geen verbetering zoals met de marktwerking was beloofd."

"Maar als je kijkt naar de ouderen en gehandicapten, is de zorg wel degelijk achteruit gegaan. Zorginstellingen zijn ondernemingen geworden en daarmee verantwoordelijk voor hun vastgoed en hun salarissen. Dus alleen de lonen in de bestuurstoppen gaan erop vooruit, en de aantallen reclamefolders trouwens ook."

"Dat die zorg toch nog niet door de bodem is gezakt, is te danken aan de mensen die hun werk toch wel doen, ondanks de teruglopende omstandigheden."

Zijn de problemen zoals u ze opnoemt niet gewoon de groeistuipen van een nieuw systeem?

"De zorg leent zich als sector niet voor marktwerking. De denkfout is dat artsen alleen hun best zouden doen als ze worden betaald per medische behandeling. Dat klopt niet."

"Door de marktwerking weten we niet meer of behandelingen die worden gegeven nodig zijn, of dat er alleen aan verdiend wordt."

"We staan nu op een tweesprong: gaan we hiermee door en maken we de arts een premiejager en de patiënt een melkkoe? Of gaan we via budgetten regelen dat er wel degelijk verantwoordelijkheid wordt gedragen voor het eindresultaat, zoals het niet laten oplopen van wachtlijsten en goede samenwerking tussen de instellingen."

Volgens demissionair minister Edith Schippers (VVD) zijn wachtlijsten inherent aan budgettering, zoals u voorstelt.

"Ook Schippers budgetteert de groei van de zorg, omdat het anders uit de klauwen loopt door die bekostiging per handeling."

"Maar het is onjuist dat door budgettering wachtlijsten ontstaan. Wachtlijsten ontstaan als er te weinig geld beschikbaar is voor de zorg, los van het systeem. De afgelopen jaren zijn miljarden extra de zorg in gepompt. Niet gek dat er dan wachtlijsten zijn verdwenen."

"En als er echt meer geld nodig is, voor noodzakelijke zorg, dan zal je dat via premieverhogingen moeten betalen, die je inkomensafhankelijk maakt."

Inkomensafhankelijk betekent wel dat rijkere mensen extra kosten moeten gaan betalen, terwijl het juist armere mensen zijn die vaker een beroep op de zorg doen.

"Het verdelingsvraagstuk koppelen aan ziek zijn en niet ziek zijn, vind ik onethisch. Ik denk dat we het principe fier overeind moeten houden dat we met zijn allen betalen voor de zorg voor die mensen die het nodig hebben."

"Ik vind het kwalijk dat Schippers dat omdraait. Zij vindt dat er een hoger eigen risico nodig is, waardoor steeds meer mensen de zorgpremie niet meer kunnen betalen. En daarmee wil ze de premie voor gezonde mensen laag houden omdat anders de solidariteit in de zorg uitgehold zou worden. Alsof onze bevolking niet solidair zou willen zijn! Niets is minder waar."

"Wel vragen mensen zich af waarom ze nog voor de zorg betalen op het moment dat áls ze een keer zorg nodig hebben, ze tegen allerlei eigen bijdrages aanlopen."

Er kwam nog een argument kijken bij het verhogen van het eigen risico, namelijk bewustwording van mensen van de prijs van zorg.

"Het eigen risico drukt de totale zorgkosten niet, maar zorgt alleen voor een verschuiving van wat we samen aan kosten dragen, naar kosten die we individueel dragen."

"Mensen weten heel goed dat zorg niet gratis is. En het wekt de suggestie dat mensen onterecht zorg krijgen. Als dat het geval is, klopt er iets niet bij de huisarts die te snel doorverwijst naar de specialist, of de arts die te veel behandelt. Maar als patiënt ga je gewoon af op het advies van de arts."

"Daarnaast is jaren verkondigd dat de patiënt consument is en récht heeft op zorg. Ook de politiek heeft almaar geroepen: ú kiest, ú bepaalt wat u wilt. Alsof je een televisie koopt. Dan ga je vanzelf ook eisen dat je wordt doorverwezen naar de duurdere specialist."

Dan is er nog die andere grote kostenpost in de zorg, de AWBZ. Met de vergrijzing in zicht, is de langdurige zorg nog houdbaar zoals die is?

"De AWBZ is absoluut onhoudbaar zoals die nu is. Niet qua rechten en toegang, maar hoe we het organiseren."

"Er bestaat ontzettend veel bureaucratie. Bovendien wordt er gegraaid door dezelfde bestuurders die vervolgens in de krant erop hameren dat de AWBZ moet worden uitgekleed."

"Ook moet kleinschaligheid worden gefaciliteerd, zowel wat betreft middelen als regels. 'Klein' is de toekomst: Wij willen met gemeenten kijken hoe we er met buurt- en wijkvoorzieningen voor kunnen zorgen dat je de vergrijzing in de toekomst aankunt."

"Dat kan met kleine woonvoorzieningen waarvoor het prettig werken is, ook voor vrijwilligers, en waarbij je onderdeel uitmaakt van een netwerk in de buurt zoals de thuiszorg of een huisartsenpost."

Maar worden daarmee de tientallen miljarden binnengehaald die nodig zijn om de AWBZ op termijn nog te kunnen financieren?

"Ik denk dat je met fiks in de bureaucratie snijden tegen de miljard aankomt. En als je het gaat organiseren zoals wij voorstellen, dan kun je de omslag maken naar een prettige werksector met veel regie voor het personeel en de mensen thuis, zonder verspilling."

"Als het dan kost wat het kost, kan ík uitleggen dat we daar premie aan besteden. Kijk naar ons land, dat is opgebouwd door de mensen die straks de AWBZ nodig hebben. Die laat ik niet stikken."

Welke partij staat het dichtst bij het zorgstelsel dat de SP voorstaat?

"Dat is nu de PvdA weer geworden. De PVV stelt een pauze voor in de marktwerking. Dan krijg je de situatie waarin je volgens mij het slechtste van twee systemen krijgt. En wij wijzen überhaupt het marktwerkingsdenken in de zorg af."

"Ik wil echt alle discussies voeren over huisartsen als poortwachters enzo, maar niet: dan halen we dit of dat maar uit het pakket. Of: dan doen we dat maar via de markt."

"De marktwerking in de zorg is ten einde, zo hoor ik van alle kanten, alleen de minister weet dat nog niet."