'Traditionele partijen vangen klappen van schuldencrisis'

LEIDEN – In het door de schuldencrisis verscheurde Europa is het vooral de gevestigde orde die politieke klap op politieke klap krijgt.

Door ingrijpende beslissingen, die tientallen miljoenen mensen direct in de portemonnee treffen, verspelen veel traditionele partijen in rap tempo hun krediet bij de kiezers.

Een ruk naar links, een ruk naar rechts, of een ruk naar protestpartijen zonder uitgesproken politieke kleur: kiezers in Europa maken een duidelijke keuze. Alleen Nederland lijkt een buitenbeentje. ''De kiezer stemt beleid weg, behalve in Nederland’’, stelt hoogleraar vergelijkende politicologie Ingrid van Biezen.

CDA

Volgens haar wordt vooral het CDA afgerekend op de crisis. ''De VVD beweegt zich tot nu toe vooral in de luwte."

Oud-PvdA-europarlementariër Jan Wiersma, verbonden aan onderzoeksinstituut Clingendael, ziet eenzelfde beweging. Kiezers willen hervormingen waar de VVD al voor is, zegt hij. Bij CDA-kiezers speelt volgens hem het sociale aspect een grote rol. Die partij wordt nu afgerekend op een gebrek aan aandacht voor de gevolgen van de bezuinigingen, die onder meer de gezondheidszorg hard treffen.

In Nederlandse peilingen doen links én rechts het goed, en blijft het midden achter. De SP en VVD krijgen vooralsnog steun. De situatie in Griekenland is vergelijkbaar.

Griekenland

Twee partijen stonden daar om de beurt aan het roer, de conservatieve Nieuwe Democratie en de socialistische Pasok. De socialisten kregen de electorale rekening gepresenteerd van het wanbeleid en de daaropvolgende draconische crisismaatregelen waar ook Nieuwe Democratie mee had ingestemd.

Het radicaal-linkse Syriza overvleugelde het oude linkse machtsblok, maar kwam net te kort om de vorming van een pro-Europese coalitie te verhinderen. Nieuwe Democratie bleef de grootste.

Europa

In de rest van Europa rekenen kiezers grondiger af met de zittende regeringen en is er sprake van óf een ruk naar links óf naar rechts. ''Op basis van recente verkiezingen in Europa zou je dat zo kunnen noemen’’, stelt Wiersma.

De rechtse Franse president Nicholas Sarkozy moest het veld ruimen. Zijn christendemocratische Duitse politieke bondgenote Angela Merkel moet ondertussen alle zeilen bijzetten om zich de linkse SPD van het lijf te houden bij de verkiezingen van volgend jaar.

In België kwam er na de langste formatie in de geschiedenis een kabinet van linkse signatuur. In Spanje, Portugal en Slovenië ging juist rechts aan de haal met de winst na het wippen van de zittende linkse regeringen.

Protestpartijen

Het vertrouwen in de gevestigde partijen en hoe ze de crisis aanpakken is hoe dan ook weg. ''De rek bij de kiezer is niet oneindig’’, concludeert Wiersma. Ook de opkomst van protestpartijen is een teken dat kiezers het niet meer zien zitten met de gevestigde orde, aldus Van Biezen. ''Je ziet bijvoorbeeld dat de Piratenpartij in Duitsland en de 5 Sterrenbeweging in Italië ontzettend veel stemmen trekken."

Lees meer over:
Tip de redactie