Initiatiefwet GroenLinks moet transparantie overheid vergroten

DEN HAAG - GroenLinks-kamerlid Mariko Peters komt maandag met een initiatiefwet om de overheid transparanter te maken. Burgers wordt gevraagd om advies.

Volgens Peters is de bestaande Wet openbaarheid van bestuur (Wob) niet meer van deze tijd, en functioneert hij niet goed.

De Wob uit 1980 stelt overheden verplicht om interne documenten vrij te geven. Sindsdien is de wet een aantal malen ingeperkt.

Volgens Peters zijn er nu te veel organisaties van de wet vrijgesteld en wordt er te traag besloten over verzoeken. Ook komt het te vaak voor dat geweigerd wordt documenten openbaar te maken.

Openheid

De Nieuwe Wob moet veel van deze problemen ondervangen. Zo is het aantal gronden waarop documenten mogen worden geweigerd, verminderd. Belangrijk is nu ook dat zaken die met geld van de belastingbetaler worden betaald, sneller onder de nieuwe wet vallen.

Die stap is een antwoord op de trend dat private organisaties maatschappelijke taken uitvoeren. Een voorbeeld daarvan is het openbaar vervoer. In het concept-wetsvoorstel moeten veel stukken automatisch worden geopenbaard, zodat de burger er niet meer om hoeft te vragen.

Informatiecommissaris

Nieuw voor Nederland is de introductie van een informatiecommissaris. Deze persoon neemt als onafhankelijke partij besluiten bij geschillen en vervangt de huidige bezwaarprocedure. Ook kan de informatiecommissaris mensen onder ede horen en overheden helpen bij het goed uitvoeren van de wet.

In april werden de informatiecommissarissen uit Engeland en Ierland gehoord in de Tweede Kamer. Daar werd duidelijk dat hun onafhankelijke rol ervoor zorgt dat minder mensen naar de rechter gaan en de uitvoering van de wet beter functioneert.

Waakhond

"De infocommissaris wordt een onafhankelijke openbaarheidswaakhond die op snellere naleving kan toezien. Daarnaast moet hij vooral ook ambtenaren bij de overheid kunnen opleiden in het belang van openbaarheid van informatie en bepalen wat wel openbaar moet worden gemaakt en wat niet. De overheid kan dan ook steeds vaker zelf met informatie naar buiten komen", vertelt Peters tegenover NU.nl.

"Hij kan daarmee een mentaliteitsverandering in gang zetten. Nog altijd zijn er in Nederland bestuurders die denken dat hun declaraties of bestedingen en deskundigenrapporten met contra-indicaties niet aan de openbaarheid prijsgegeven hoeven te worden."

Misbruik aangepakt

Een ander belangrijk punt is dat misbruik van de Wob gaat worden aangepakt. Nu gebeurt het af en toe dat burgers verzoeken indienen om ambtenaren het leven zuur te maken. In zwaarwegende gevallen kan de informatiecommissaris besluiten dat het verzoek niet hoeft te worden beantwoord.

Aan de andere kant kan ook de burger naar de informatiecommissaris stappen als een verzoek niet wordt beantwoord. In gevallen waar de overheid te traag is, wordt de beslissing op het verzoek door de commissaris genomen. Daarmee komt een einde aan de praktijk dat mensen geld kunnen vragen voor te trage beantwoording. Nu moet de overheid een dwangsom betalen, waardoor er nog wel eens complexe verzoeken worden ingediend zodat het moeilijk is de wettelijke deadline te halen.

ICT

De nieuwe Wob vraagt overheden om documenten in een register op te nemen. Dat maakt het eenvoudig ze te vinden. Ook moet discussie of er nou wel of geen extra stukken zijn, tot het verleden gaan behoren. Een register vraagt wel een betere ICT, zodat er een digitale administratie van alle documenten is.

Dat dit een grote verandering in ICT-systemen is, erkent Peters. "Er is geen ontkomen aan. De IT- en informatiehuishouding loopt achter en moet op orde gebracht worden. Zeker zo'n internetgericht land als Nederland moet dat aankunnen."

"Natuurlijk is het veel werk, maar daarvoor nemen we ook een overgangstermijn op. Het vergt investeringen, maar die verdienen zich terug. Het kabinet heeft berekend dat overstappen op open data de economie honderden miljoenen extra kan opleveren."

Goede stap

Wob-expert Roger Vleugels, die de oude wet al 26 jaar gebruikt en meer dan 4000 Wob-zaken heeft gedaan, denkt dat de nieuwe wet een goede kans is om transparantie van de overheid beter te regelen.

"Vooral allerlei overheidstaken die nu via privatisering niet meer onder de Wob vallen, komen weer onder de werking van de Wob; er worden meer stukken automatisch openbaar", stelt hij tegenover NU.nl. "Afwijzende beslissingen zullen via de informatiecommissaris vaker leiden tot openbaarheid van informatie. Dat is winst."

Hij verwacht een besparing door de ontlasting van de rechterlijke macht. "Dat is hoognodig, want de rechters worden enorm korzelig van het huidige kwakkelwerk in bezwaarbeslissingen", meent Vleugels.

Democratie

Voor Peters is de besparing duidelijk maar niet het belangrijkste: "Democratie en transparantie kost wat, maar dictatuur en verborgenheid kost meer. Transparanter werken bespaart procedures, creëert kansen voor open data toepassingen en het levert democratische winst op en geeft meer vertrouwen in de overheid."

Tip de redactie