DEN HAAG - De minister van infrastructuur heeft de afgelopen jaren geen adequate regie gevoerd over de samenhang binnen de spoorsector.

Sinds het splitsen van NS en spoorbeheerder Prorail (1995) is die samenhang niet vanzelfsprekend aanwezig. Dat concludeerde donderdag de parlementaire commissie die de afgelopen maanden onderzoek heeft gedaan naar onderhoud en innovatie van het Nederlandse spoorstelsel.

Minister Melanie Schultz is in dit kabinet verantwoordelijk voor infrastructuur. Volgens de commissie moet zij ''haar systeemverantwoordelijkheid waarmaken en een stevigere, samenbindende positie innemen in de aansturing van de spoorsector''.

Volgens de denktank, onder voorzitterschap van Attje Kuiken (PvdA), kan zij die rol onder meer vervullen door in de vervoerconcessie met NS scherpere afspraken te maken. De commissie vindt het bijvoorbeeld onbestaanbaar dat op de nieuwe Hanzelijn (Zwolle-Lelystad) het nieuwe Europees beveiligingssysteem ERTMS is geïnstalleerd, maar dat NS zijn materieel daar niet op aanpast.

Vanuit de Tweede Kamer komen overwegend kritische geluiden naar aanleiding van het verschijnen van het rapport.

Harder

Door ERTMS kunnen op een veilige manier meer treinen op het spoor rijden en ook nog eens harder. Ook om reistijdwinst tussen de noordelijke provincies en de Randstad is het systeem daarom daar aangelegd.

Het tracé is gebouwd op een maximumsnelheid van 200 kilometer per uur, maar omdat NS treinen niet ombouwt, wordt de maximumsnelheid 140 kilometer per uur. De commissie noemt dat ongewenst.

Langetermijnvisie

De commissie vindt verder dat een langetermijnvisie op het spoor ontbreekt, dat de minister en Prorail keuzes maken op basis van ondeugdelijke informatie en dat de spoorbeheerder meer kennis in eigen huis moet hebben en houden.

Onder meer door deze constatering vindt de commissie dat er ernstige zorgen zijn over behoud van een goede spoorkwaliteit. De Kamer heeft te weinig instrumenten om dit goed te kunnen controleren.

In het rapport staat een aanbeveling dat onderzocht moet worden of de spoorsector op termijn anders moet worden ingericht. Zo zou Prorail een rijksdienst kunnen worden, zoals Rijkswaterstaat.

Geld

Verder vindt de Tweede Kamer dat ze onvolledig en onduidelijk is geïnformeerd over het geld dat wordt uitgetrokken om de spoorsector naar een hoger plan te tillen.

Het ministerie van Infrastructuur en spoorbeheerder Prorail moeten beter inzicht geven in de geldstromen en besteding van de spoorbudgetten.

Stevig rapport

Commissievoorzitter Attje Kuiken (PvdA) spreekt van ''een stevig rapport''. De minister trekt met haar beleid ''een wissel op de toekomst''. De denktank vreest namelijk dat door het schuiven met spoorbudgetten niet zeker is dat geld dat bedoeld is voor het spoor op termijn ook echt voor dat doel wordt besteed.

Als parlementariërs daarover aan de bel trekken krijgen ze maar moeilijk duidelijkheid. ''De Kamer kan haar controlerende taak zo niet goed uitvoeren'', schetst Kuiken. ''De commissie vraagt zich af of er sprake is van onkunde of onwil.''

Onderhoud

De Kamer reserveert jaarlijks geld voor onderhoud en innovatie van het spoor, maar dat bedrag wordt niet volledig uitgegeven. Dat komt bijvoorbeeld omdat projecten worden vertraagd of bewust worden uitgesteld, zoals het treinbeveiligingssysteem ERTMS.

De Rekenkamer becijferde het bedrag dat 'op de plank' ligt op maximaal 1,4 miljard euro. VolgensSchultz betreft het 364 miljoen. Hoe dan ook zit de commissie deze werkwijze niet lekker. ''Los van de exacte hoogte van het bedrag is sprake van een structurele en forse onderbesteding van de spoorbudgetten'', staat in het rapport.

Nauwelijks te volgen

Geld dat op de plank ligt wordt in de tussentijd gebruikt voor bijvoorbeeld de aanleg van wegen. Volgens Schultz komt dat geld weer terug naar de spoorsector, maar de commissie zegt dat dat nauwelijks te volgen is. Het spoorbudget wordt zo ''een grabbelton''. ''Te weinig investeren in beheer en onderhoud is als een sluipmoordenaar.''

Naast de financiële problemen vindt de commissie ook dat er een gebrek aan regie is op het Nederlandse spoor.

Lees de Twitterberichten over dit nieuws op NUlive