DEN HAAG - De Tweede Kamer is de afgelopen jaren onduidelijk en onvolledig geïnformeerd over de besteding van budgetten die werden verstrekt aan spoorbeheerder ProRail.

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) geeft de volksvertegenwoordigers ''instabiele'' begrotingsgegevens, waardoor de Kamer geen goed overzicht heeft over de geldstromen. Dat staat in een rapport dat de Algemene Rekenkamer maandag publiceerde.

Doordat de parlementariërs het overzicht in besteding van de geldstromen missen, hebben zij geen kans ''om uitvoering te kunnen geven aan hun budgetrecht en de daarbij behorende controlerende taak'', schrijven de rekenmeesters.

De Tweede Kamer heeft al langer het idee dat het budget dat minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur) beschikbaar stelt voor het spoorwegnet niet optimaal wordt benut.

Een parlementaire commissie wil hierover in januari rapporteren. De commissie vroeg de Rekenkamer om ook naar de materie te kijken en dat resulteerde maandag in het rapport 'Besteding spoorbudgetten door Prorail'.

Staat

Prorail kreeg in 2005 de concessie het Nederlandse spoornet te beheren. Het bedrijf, dat volledig eigendom is van de Staat, krijgt daarvoor jaarlijks circa 2 miljard euro.

Het ministerie kan volgens de onderzoekers niet eenduidig vaststellen welk deel van het budget in de jaren 2005-2010 is besteed. ''Uit onderzoek van de Rekenkamer blijkt dat het nog niet bestede deel maximaal 1,1 miljard van totaal 11,5 miljard is'', schrijven de rapportopstellers.

Vertragingen

Door de financiële perikelen is niet het volledige rijksbudget voor beheer, onderhoud en aanleg van het spoor besteed, concluderen de rekenmeesters. Vertragingen doen zich voor bij het wegwerken van achterstanden in onderhoud, de spoorbeveiliging en het verhogen van de betrouwbaarheid van het spoornet.

Volgens het rapport stuurt Schultz de spoorbeheerder op ''diffuse wijze'' aan. Op het ministerie zijn namelijk te weinig ambtenaren om de honderden spoorprojecten aan te sturen.

Op het ministerie moet aansturing en toezicht op het bedrijf worden gescheiden. Dat adviseerde de Rekenkamer al eerder, maar dat advies is niet opgevolgd door de voorganger van Schultz, Camiel Eurlings.

Herkennen

Prorail zegt zich te herkennen in het beeld dat de Rekenkamer schetst. ''In de periode 2005-2010 is er inderdaad minder uitgegeven dan begroot, maar dat wil niet zeggen dat er sprake is van achterstallig onderhoud."

Volgens een woordvoerder ligt de infrastructuur er goed onderhouden bij en voldoet aan de regels van veiligheid, beschikbaarheid en punctualiteit.

Reactie

Schultz stelt in een reactie de Tweede Kamer wel volledig geïnformeerd te hebben over de besteding van budgetten voor  Prorail. "Uw conclusie dat de informatievoorziening aan de Tweede Kamer onvolledig is, deel ik niet'', aldus de minister.

''Het ministerie informeert de Tweede Kamer over de begroting en besteding van middelen op een voorgeschreven wijze.''

Schoon schip

Haar VVD-partijgenoot in de Tweede Kamer Charlie Aptroot zegt zijn vermoedens in het rapport bevestigd te zien. "Dat het mis is bij Prorail roep ik al jaren. Het is hoog tijd dat daar schoon schip gemaakt wordt", aldus Aptroot.

Volgens hem moet de hele top van Prorail vervangen worden, inclusief de Raad van Commissarissen. Dat afgelopen jaar de hoogste man van het bedrijf wel is vervangen is volgens hem niet genoeg.

Geschokt

De PVV reageert 'geschokt'. "In tijden van grote crises laten ze bij ProRail maar liefst 1,1 miljard euro aan gemeenschapsgeld slingeren, terwijl iedere winter het treinverkeer volledig dichtvriest wegens gebrekkig onderhoud en vele reizigers de dupe zijn."

"Het is een grote schande. Dit moet tot op de bodem worden uitgezocht en tot die tijd moet de geldkraan per direct worden dichtgedraaid", zo vindt Tweede Kamerlid Léon de Jong.

"Dit rapport is een van de belangrijke bouwstenen voor de parlementaire onderzoekscommissie. Ik ben benieuwd hoe zij daar mee verder gaat. Het is voor ons nu nog te vroeg om conclusies te trekken", zo stelt Maarten Haverkamp, CDA-Kamerlid.

Zorgelijk

"Dit is een uiterst zorgelijk en zeer serieus te nemen signaal. Vooral de bevinding dat niet duidelijk is welk deel van het miljardenbudget van Prorail daadwerkelijk is besteed en hoe precies, roept veel vragen op", aldus Tweede Kamerlid Kees Verhoeven van D66.

"Zeker is dat het zo niet langer kan. Het voornaamste voor D66 daarbij is dat fouten in het verleden de lessen worden die moeten leiden tot verbetering in de toekomst.''

"GroenLinks heeft deze en de vorige minister er bij herhaling op aangesproken dat Prorail er zelfs in economisch slappe tijden niet in slaagt haar werk aanbesteed te krijgen. De minister moet daar bovenop gaan zitten", aldus Tweede Kamerlid Ineke van Gent van GroenLinks.

"Het valt niet uit te leggen dat er een miljard aan geld op de plank blijft liggen, terwijl het spoor niet op orde is. Het geld moet rollen om het spoor beter te maken.''

Ook de PvdA is geschrokken. "De PvdA wil weten waar de 1,1 miljard is gebleven die zou worden uitgegeven aan het spoor. Wij gaan er vanuit dat dit geld in ieder geval voor het spoor behouden blijft", aldus Jacques Monasch.

"Wat ons ook erg verontrust is de conclusie dat ProRail blijkbaar onderbemand is op een aantal plekken. De Rekenkamer adviseert om een stap terug te doen en minder ambitie te tonen. Dat is voor de PvdA onacceptabel, want dan is de reiziger de klos.''