Hein Pieper, oud-Kamerlid en partijvoorzitter in Overijssel, waarschuwt zijn partijgenoten in een interview met NU.nl. "Als het CDA binnen een jaar zijn verhaal niet op orde heeft, heeft het een existentieel probleem."

Na de grote verkiezingsnederlaag vorig jaar juni kon CDA-er Hein Pieper de teloorgang van zijn partij niet meer aanzien en sprak hij met gelijkgestemden af in abdij Slangenburg bij Doetinchem om zijn partij te redden van de ondergang. Het Slangenburgberaad was geboren. Doel is een nieuw verhaal voor het CDA te formuleren waarmee de partij de kiezer kan bereiken.

U bent in juni vorig jaar begonnen met een besloten LinkedIn-groep. Nu zoekt u de openheid via de website christendemocraat.nl. Waarom?

"We hebben 600 leden op LinkedIn en zijn het stadium van intern discussieren voorbij. Het CDA gelooft heilig in mensen en de samenleving. Als mensen een vinger op het probleem kunnen leggen, hebben ze ook al een begin gemaakt met het antwoord. We moeten onze ideeen testen aan die samenleving."

U wijt de halvering in het zetelaantal tijdens de Kamerverkiezingen aan het ontbreken van het eigen CDA-verhaal. Hoe is dat verdwenen?

"Als regeringspartij heb je minder energie om je eigen verhaal neer te zetten en afstand te nemen van de waan van alledag. Bij de eerste drie kabinetten onder Balkenende had het CDA een agenda. Maar bij het vierde kabinet Balkenende was die agenda weg."

Maar in de jaren negentig zat het CDA ook in de problemen. U wilt toch niet zeggen dat de crisis waar het CDA zich bevindt door Balkenende IV is gekomen?

"Nee, er speelt een veel structureler probleem binnen het CDA. Wij zijn te veel meegegaan in de waan van het neo-liberale denken. De PvdA heeft in de paarse kabinetten een neoliberale agenda doorgevoerd en het CDA heeft te weinig die agenda doorgeprikt."

"Balkenende heeft een aantal goede zetten gedaan de eerste drie kabinetten, maar heeft verzuimd een fundamentele nieuwe agenda neer te zetten. De crisis heeft laten zien dat de neo-liberale agenda ten einde is."

Deze coalitie van CDA en VVD met gedoogsteun van de PVV zit er nu een jaar. Herkent u het CDA?

"Ik zie het niet en de kiezer dus ook niet. Als de commissie-Frissen constateert dat we geen verhaal hadden tijdens de verkiezingen, hoe kunnen we dan een verhaal hebben na de verkiezingen? Ik word er onrustig van. Het verhaal moet er nu echt komen."

Is het CDA electoraal gezien in gevaar?

"Ja. Wij zitten echt in de gevarenzone. Als het CDA er niet in slaagt een eigen verhaal te ontwikkelen, kunnen we bij de volgende verkiezingen weggespeeld worden."

In de jaren negentig hebben Ab Klink en Jan-Peter Balkenende het ideologisch verhaal geschreven. Wie moet dat nu doen?

"Een aantal mensen dat verder wegstaat van de directe politiek, zoals het onvolprezen wetenschappelijk instituut. Maar ik hoop ook een bijdrage te kunnen leveren vanuit onze club christendemocraat.nl."

"Als CDA hebben we een enorm netwerk met een heleboel deskundigen op een heleboel plekken in de samenleving. Als we die mensen weten te mobiliseren, krijgen we dat verhaal wel weer. Het is belangrijker om dat verhaal op orde te krijgen dan de poppetjes. Vergeet niet dat toen Ab Klink en Jan-Peter Balkenende het nieuwe verhaal schreven in de jaren negentig, niemand nog van ze had gehoord."

Zal Verhagen aan de basis staan van het nieuwe verhaal?

"Verhagen moet elke dag het regeringsbeleid uitdragen en neerzetten en dat biedt hem bijna geen ruimte om aan het nieuwe verhaal te werken. Ik zie wel dat hij de ruimte geeft aan anderen als Ruth Peetoom en de commissies die zij in het leven heeft geroepen."

Hoe doet hij het?

"Hij zit zo dicht op het kabinet dat het voor hem moeilijk is een goed duidelijk CDA-profiel neer te zetten. Je ziet dat kiezers dat niet bij hem herkennen. Hij doet het als minister goed, maar als CDA-er binnen dit kabinet onvoldoende."

Wanneer moet het verhaal klaar zijn, wil het goed komen met het CDA?

"Als het CDA binnen een jaar zijn verhaal niet op orde heeft, heeft ze een existentieel probleem. Dan worden we een van de vele middenpartijtjes en dat is gevaarlijk. De opdracht van het CDA is bovendien van een nog groter belang. Je ziet namelijk dat andere partijen als de VVD en PvdA zich optrekken aan het CDA door er oppositie tegen te voeren of er op mee te liften."

"De politiek heeft brede volkspartijen nodig. De problemen zijn groot en als traditionele volkspartijen daar geen antwoord hebben, lopen we het risico in de mallemolen te komen van politiek die per dag gevoerd wordt. Dat is dodelijk als er grote langlopende problemen moeten worden aangepakt."

Wat vindt u van Wilders en de PVV?

"Dat is gratis politiek, dingen roepen zonder dat je de consequenties doordenkt."

De burger lijkt gratis politiek te waarderen.

"Nee, ik denk dat de burger meer uit onvrede handelt omdat ze ziet dat de andere politieke partijen geen antwoord bieden. Je mag het de kiezer niet verwijten. De burger is niet op zoek naar gratis politiek, maar naar een goed verhaal. En dat ontbreekt in de politiek in het algemeen." 

U heeft een jaar met mede-CDA'ers gediscussieerd op een besloten LinkedIn-groep. Wat is uw verhaal voor het CDA?

"De staat en de markt moeten niet leidend zijn, maar de samenleving, het zelflerende en zelforganiserende vermogen van mensen. De liberalisering heeft tot in veel sectoren tot wanorde geleid, ze maken producten die niets met de werkelijkheid van doen hebben."

"Kijk bijvoorbeeld maar naar de financiële wereld, maar ook naar het onderwijs en de zorg. We moeten uitgaan van het Rijnlands model en niet het Angelsaksische."

Wat bedoelt u?

"Binnen bedrijven moet het niet alleen gaan om aandeelhouders of om de korte termijn. Ook kan het niet zo zijn dat we duurzaamheid en milieu buiten uit de bedrijfsfilosofie laten."

"Het Rijnlands denken gaat er van uit dat er een visie op het bedrijfsleven wordt ontwikkeld vanuit de relatie met de samenleving en dat in zorg en onderwijs de relatie tussen verpleegkundige en patiënt of de docent en de leerling centraal staan. Dit past ook goed in de improvisatiesamenleving waarin wij leven."

Wat is het christendemocratische aspect hierin?

"We plaatsen mensen en de samenleving centraal. Socialisten zullen veel meer voor de staat kiezen. Liberalen opteren voor de markt. Natuurlijk heb je een stevige staat nodig om een rechtstaat en andere garanties te garanderen. En je hebt een markt en goed ondernemerschap nodig om de creativiteit van mensen te stimuleren. Maar het zijn niet de grootheden die onze samenleving ordenen. Uiteindelijk gaat het om die samenleving zelf."

Is het een probleem voor uw visie dat steeds minder mensen geloven in God of naar de kerk gaan?

"Nee, omdat de waarden waaruit wij putten inmiddels los staan van een kerk, daarvoor zit het christendom inmiddels te veel in ons DNA. De erkenning dat 'zachte' waarden als vertrouwen of vakmanschap er toe doen, wordt steeds breder herkend. 

"Het gaat ons om professionaliteit en spiritualiteit. Mensen werken en leven niet alleen voor geld. Waarden en spiritualiteit zijn heel sterk aanwezig in het christendom, maar ook bij andere religies of humanisten."