DEN HAAG - De coalitie heeft maandag opgelucht adem gehaald over de uitslag van de Eerste Kamerverkiezingen. Weliswaar haalde de coalitie geen meerderheid, maar met steun van de SGP kan het kabinet toch door met de plannen.

Premier Mark Rutte zegt dat de uitslag 'perspectief biedt'. "Ik heb er vertrouwen in dat we ook in de EK met kracht van argumenten meerderheden zullen vinden."

"We waren en we blijven een minderheidskabinet, dus dat zal hard werken blijven."

De premier noemt het systeem waarin de Provinciale Statenleden de Eerste Kamer kiezen ''bizar''. Voor de democratie waren de afgelopen twee maanden sinds de Provinciale Statenverkiezingen ''verschrikkelijk''.

Om de 37 zetels te halen was het nodig dat VVD'ers, CDA'ers en PVV'ers hier en daar niet op hun eigen partij maar op een coalitiegenoot stemden. Ook stemde één SGP'er op een CDA'er.

Rutte zei dat er geen afspraken zijn gemaakt met de SGP, die coalitiepartijen VVD en CDA en gedoogpartner PVV aan een meerderheid in de Eerste Kamer kan helpen. ''Maar met de SGP zijn veel overeenkomsten. Daar valt goed mee te werken. Maar dat geldt ook voor andere partijen."

Argumenten

Ook volgens vicepremier Maxime Verhagen (CDA) is het huidige kabinet gewend om juist met de kracht van argumenten steun te verwerven voor standpunten. Dat zei hij maandag in het tv-programma EenVandaag.

Verhagen: ''We moeten op basis van de inhoud kijken of we meerderheden kunnen vinden. Op cruciale dossiers staat de SGP ook aan onze kant. Omdat we meerderheden moeten verwerven, moeten we soms ook met andere partijen tot een vergelijk komen. We moeten rekening houden met gevoelens van andere partijen, dat doen we in de Tweede Kamer ook.''

Volgens Verhagen komt de uitslag overeen met hoe kiezers in maart hebben gestemd, dus is het ''conform de verwachtingen''.

Niet vanzelfsprekend

SGP-senator Gerrit Holdijk waarschuwt de coalitie dat zijn steun voor de voorstellen van het kabinet niet vanzelfsprekend zal zijn. "Wij wegen bij ieder voorstel de voors en tegens. Ik ben een simpele jurist, ik hou me niet op met gedoogakkoorden..''

Kees van der Staaij, voorman van de SGP in de Tweede Kamer: "We komen duidelijk in een verantwoordelijke positie als het om sommige kabinetsplannen gaat. Maar we willen onszelf blijven: onafhankelijk en constructief.''

Volgens VVD-fractievoorzitter Stef Blok is het regeren met deze uitslag niet gemakkelijker geworden, maar ook niet onmogelijk.

Basis

CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma beseft zich dat de coalitie moet samenwerken met anderen de komende jaren. "Dat kan winst zijn voor de democratie. Soms kan het ook betekenen dat een kabinetsvoorstel het niet zal halen." 

Geert Wilders (PVV) zegt dat er met de steun van de SGP genoeg basis is voor meerderheden. Maar: "Lakmoesproef blijft de realisatie van de punten uit het gedoogakkoord."

Steun oppositie

Premier Rutte wees erop dat zijn minderheidskabinet van VVD en CDA ook in de Tweede Kamer al vaker op zoek moest naar alternatieve steun bij de oppositie, op momenten dat de PVV tegen was, zoals bij de missie naar de Afghaanse provincie Kunduz en de financiële steun aan Griekenland.

''De polsstok die de kiezer ons gaf is nét niet lang genoeg. We moeten steun zoeken bij de oppositie, dat maakt het ook wel erg boeiend.''

Rutte wil met uitgestoken hand en ''niet arrogant'' naar de oppositie. ''Steun is geen automatisme. We zullen ons altijd met enige bescheidenheid verstaan met andere partijen.'' Besluiten kunnen volgens Rutte ook beter worden van overleg met de oppositie. ''Dan is het zeker geen water bij de wijn.''

Uitgestoken hand

D66-leider Alexander Pechtold zegt nog weinig te hebben gemerkt van de uitgestoken hand van Rutte. "Het is beter als het kabinet meer onderhandelt over alternatieven en zo een breder draagvlak creëert."

Job Cohen (PvdA) vindt dat Rutte te makkelijk rekent op de steun van de oppositie in dossiers waaraan de PVV niet meedoet. "Dat gaat een keer mis."

SP-fractievoorzitter Emile Roemer vraagt zich af wat de SGP gaat terugkrijgen voor hun sleutelpositie in de Eerste Kamer. "Ik denk dat Mark Rutte het de komende tijd niet makkelijk zal krijgen", aldus de SP'er tegen RTL7.

"Het is lastig uit te leggen dat er koste wat kost alles maar ingeleverd wordt om maar in dat Torentje te blijven zitten." Roemer zei het 'circus van deze verkiezingen', gezien de ingewikkelde stemprocedure, te willen veranderen.

Geen recht

GroenLinks-fractievoorzitter Jolande Sap reageert: ''Ik vind het jammer dat de uitslag van de Eerste Kamerverkiezingen geen recht doet aan de uitslag van de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen, waarin de oppositiepartijen gezamenlijk een meerderheid behaalden."

"Het is verontrustend dat het kabinet straks een conservatieve koers gaat varen en dat fundamentele mensenrechten ter discussie staan als er wordt samengewerkt met de SGP. Denk hierbij aan de positie van vrouwen, homo’s en andere minderheden."