AMSTERDAM - Persvrijheid en openbaarheid van bestuur hebben weinig met elkaar te maken. Dat zei minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken dinsdag op een bijeenkomst in Amsterdam op de Dag van de Persvrijheid.

Hij nam er de Persvrijheidsmonitor 2010 in ontvangst. Donner wil oneigenlijk gebruik van de wet openbaarheid van bestuur (wob) door journalisten aanpakken en daarmee het ambtelijke apparaat ontlasten.

''Tientallen ambtenaren hebben nu vaak een dagtaak aan de behandeling van de wob-aanvragen. Dat is het gevolg van het schot hagel dat journalisten op de overheid afvuren in de hoop dat een korreltje een primeur oplevert. Dat vind ik geen efficiënte tijdsbesteding'', zei Donner.

''In die situaties wil ik optreden. Dit raakt de persvrijheid niet.'' Hij zei de wet op een aantal punten te willen aanpassen. Binnenkort informeert hij de Tweede Kamer.

Beraadsbeslagingen

Donner zei ook beraadslagingen die aan overheidsbesluiten voorafgaan, uit de openbaarheid te willen houden. ''Veel wob-geschillen die er nu zijn, hebben betrekking op afwegingen en beraadslagingen voorafgaand aan besluitvorming. Daarvoor gelden andere overwegingen.''

Volgens de minister hoeft Nederland zich in internationaal opzicht niet te schamen. Hij wees erop dat via internet steeds meer overheidsinformatie beschikbaar komt.

Gegevens overheid

Donner vindt dat de pers niet louter afhankelijk moet zijn van gegevens die de overheid verstrekt. ''Natuurlijk is de wet openbaarheid van bestuur een mooi instrument voor journalisten om nieuws te vergaren. Maar ook toen de wet er nog niet was, hadden we in Nederland persvrijheid.''

Donner vindt beslotenheid in sommige gevallen nuttig. Volgens hem kan openheid vernieuwing tegenwerken, omdat er commotie kan ontstaan, als ideeën in een vroeg stadium bekend worden.

''Ambtenaren en ministers zijn terecht voorzichtig met openbaarheid. Één verkeerde opmerking van de minister van Financiën kan tegenwoordig miljoenen aan schade opleveren.''

Bom

De IJslandse parlementariër Brigitta Jónsdóttir reageerde geschokt op de toespraak van de minister. ''Dit was meer dan een bom. Hier moeten journalisten tegen protesteren'', zei de voormalige woordvoerster van onthullingssite WikiLeaks, die eerder op de middag de jaarlijkse persvrijheidslezing uitsprak. Ze was verbaasd dat de journalisten in de zaal niet gelijk in verweer kwamen.

GroenLinks

Oppositiepartij GroenLinks heeft een debat aangevraagd met Donner naar aanleiding van zijn uitsprakenover de wob. De bewindsman zei dat hij oneigenlijk gebruik van de wob door journalisten wil aanpakken om daarmee het ambtelijk apparaat te ontlasten.

''Minister Donners begrip van openbaarheid van bestuur is als dat van een gesloten loden deur. Openbaarheid is de kern van een democratische macht die zich moet verantwoorden'', aldus GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters.

Peters: ''Nederland heeft een gesloten bestuurderscultuur die de laatste jaren meer en meer geslotener is geworden. Bestuurders als minister Donner die bang zijn voor misbruik van de wob miskennen de waakhondfunctie van de journalistiek. In een open, echt openbaar bestuur zou al dat wobben niet nodig zijn. Dat moet de ambitie zijn van dit kabinet."

NVJ

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) vindt het teleurstellend dat Donner oneigenlijk gebruik van de wet openbaarheid van bestuur (wob) door journalisten wil aanpakken om het ambtelijk apparaat te ontlasten.

Algemeen secretaris van de NVJ Thomas Bruning noemde de uitspraken van Donner dinsdagavond zorgelijk. Volgens hem ontkent de minister hiermee het democratisch proces en de rol die journalisten daarin spelen.

''Het is in onze ogen van groot belang om toegang te krijgen tot een proces dat voorafgaat aan de besluitvorming. Anders kun je de macht niet controleren'', zei Bruning.