HILVERSUM - Een enorme kennis van zaken, overtuigingskracht en integriteit, maar allemaal in dienst van rechtvaardigheid, mensenrechten en democratie, dichtbij en ver weg. ''Daar heeft hij zich een leven lang voor ingezet met overtuiging en met energie.''

Dat heeft oud-premier Wim Kok gezegd tegen de NOS in een reactie op het overlijden van minister van Staat Max van der Stoel.

Volgens Kok kan Van der Stoel op een heel rijk en belangrijk leven terugzien. Een van de meest gedenkwaardige momenten waarop Kok persoonlijk met hem te maken had was begin 2001.

''Toen raadpleegde ik Van der Stoel over de vraag of hij mij behulpzaam kon zijn bij het overtuigen van de heer Zorreguieta om niet naar het huwelijk te komen van zijn dochter en de kroonprins. En dat is een heel intensief contact geweest.''

Uiteindelijk wist Van der Stoel de vader van Máxima te overtuigen niet naar het feest te komen.

Mensenrechten

Kok roemt Van der Stoel ook om zijn strijd voor de mensenrechten. ''Denk eens aan Griekenland waar een plein naar hem is genoemd. Waar hij als geen ander tegen het kolonelsregime, tegen de onderdrukking heeft gestreden."

"Denk aan Centraal- en Midden-Europa waar hij bij het vraagstuk van minderheden en de rechten van minderheden ook een belangrijke rol vervulde. En waar ook vaak conflicten of oorlogen uit dreigden voort te komen die hij in belangrijke mate heeft helpen te voorkomen."

"Het zijn niet te onderschatten bijdragen die echt in hele concrete termen zijn te vertalen. We kunnen trots en heel dankbaar zijn. Ik denk dat Max van der Stoel een onuitwisbare invloed heeft gehad op de impact die, ook vanuit Nederland, op het mensenrechtengebied heeft plaatsgevonden.

Compromisloos

Volgens Tweede Kamerlid en oud-staatssecretaris Frans Timmermans (PvdA) heeft de Tweede Wereldoorlog Max van der Stoel gevormd ''tot de compromisloze bestrijder van onrecht die hij later werd''.

Over de kunst van het onderhandelen die Van der Stoel bezat stelt Timmermans, die met hem heeft samengewerkt, onder meer: ''Door zijn hoffelijke afstandelijkheid was zijn effectiviteit als diplomaat zeer, zeer groot."

"Hij kon zeer vriendelijk de meest harde zaken op tafel leggen, hij week nooit ook maar een millimeter van de feiten af, waardoor de mensen die hij confronteerde geen greep op hem konden krijgen.''

Dictatuur

Van der Stoel was de zoon van een huisarts in crisistijd; jaren dertig vorige eeuw. ''Dit maakte een onuitwisbare indruk op de jonge Max, die zag hoe de crisis arme mensen veel harder trof.'' In zijn ''meest vormende jaren'' leefde hij in een dictatuur, de Duitse bezetting.

''Toen hij eenmaal de vrijheid had geproefd, maakte hij van de bestrijding van dictaturen zijn levensdoel.''

Idealisme

Timmermans beschrijft hoe de PvdA'er in de jaren van het communisme met ''pragmatisch idealisme'' te werk ging. ''Ook bleef hij uiterlijk onbewogen bij alle kritiek in de eigen partij, met name van Nieuw Links.

In een tijd van grote politieke polarisatie wenste Max geen onderscheid te maken tussen zogenaamde ‘linkse’ en ‘rechtse’ dictaturen.'' Hij bleef volgens het Kamerlid overeind door de steun van de in 1987 overleden Joop den Uyl.

''Maar met Den Uyl, waar hij een diepe band mee had, kwam het tot een politieke breuk rond de kruisrakettenkwestie. Max was ervan overtuigd dat Den Uyl inhoudelijk zijn oordeel deelde dat eenzijdige ontwapening onverstandig was, gelet op de agressieve bedoelingen van de Sovjetunie, maar dat Den Uyl zwichtte voor de enorme electorale aantrekkelijkheid van het kruisraketten nee’-standpunt.''

Algemeen belang

Timmermans: ''Er is geen Nederlander die sinds de Tweede Wereldoorlog een grotere rol heeft gespeeld in de internationale diplomatie dan Max van der Stoel."

"Ik heb nog niemand anders ontmoet die zo consequent het algemeen belang boven zijn eigen belang wist te stellen, voor wie de zaak altijd voorop stond, voor wie alleen het resultaat telde en nooit de schone schijn.''