'Bijdrage Koningin aan democratie is onderschat'

DEN HAAG - De bijdrage van de koningin aan een levende democratie lijkt stelselmatig te worden ondergewaardeerd. Haar mogelijkheden om invloed op het politieke proces uit te oefenen worden daarentegen regelmatig overschat.

Dat schrijft de vice-president van de Raad van State, Herman Tjeenk Willink, in het jaarverslag van het adviesorgaan over 2010. In dat jaar was Tjeenk Willink ook tweemaal informateur.

De koningin, betrokken en niet partijdig, is het symbool van de nationale gemeenschap. ''Democratie kan niet zonder gemeenschap'', aldus de vice-president.

Daarbij komt dat de procedures zodanig zijn dat de invloed van de koningin vanzelf beperkt blijft.

Gedragsregels

Uit de formatie van 2010 werd duidelijk dat er opnieuw moet worden nagedacht over hoe een kabinet tot stand komt, vindt de 'onderkoning'. De gedragsregels moeten worden verduidelijkt en zolang er geen nieuwe zijn afgesproken, moet je de oude handhaven.

Elke maatschappij draait op gemeenschappelijke regels, aldus Tjeenk Willink, waarbij je er niet van mag uitgaan dat alles wat niet verboden is, ook mag. De kennis van de regels is ''veel minder vanzelfsprekend dan we hebben aangenomen. Dat reken ik ook mezelf aan. Als kennis ontbreekt, heeft de vorige generatie te weinig gedaan om haar over te dragen.''

Een zwarte piet wilde hij donderdag bij de presentatie niet uitdelen. ''Het probleem bij schuld is dat die wordt gegeven aan personen, niet aan systemen. Daarvan maak je van iets wat structureel is, een incident en ben je van het probleem af.''

Visie

Er moet antwoord komen op de vraag of er nog een koninklijke procesbewaker voor de formatie nodig is en of de koningin die rol nog kan vervullen zonder beschuldigd te worden van politieke keuzen. Bovendien is het hoog tijd voor een nieuwe politieke visie op de democratische rechtsstaat, aldus Tjeenk Willink.

Dat is iets wat Nederland al heeft laten liggen na de ontzuiling, de tijd waarin iedereen wel meende te weten waar hij bij hoorde. De partijen moeten hun visie steeds herijken, want de samenleving verandert continu.

De politiek is teruggetreden ten gunste van het bestuur, dat weer erg onder invloed is gekomen van het marktdenken, terwijl het in een rechtsstaat echt om meer gaat.

Tjeenk Willink stelt verder dat het politieke debat in de Kamer scherper moet worden gescheiden van het publieke debat via de media.

Tip de redactie