DEN HAAG - De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst MIVD heeft een verzoek van de Hr. Ms. Tromp om informatie voor een evacuatie uit Libië urenlang niet opgemerkt.

Zonder dat er een advies was, werd de evacuatie op zondag 27 februari in gang gezet met een marinehelikopter. Die mislukte, waarbij drie bemanningsleden en de evacué werden opgepakt.

Dat blijkt uit een brief van de Commissie die toezicht houdt op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Ctivd), die de gang van zaken onderzocht op verzoek van de Tweede Kamer. Minister Hans Hillen van Defensie heeft die brief donderdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

Het verzoek aan de MIVD werd om 14.18 uur gedaan, terwijl het besluit om de missie uit te voeren om 15.41 uur werd genomen, waarna de helikopter om 16.15 uur op pad ging.

Pas om 20.00 uur, nadat de evacuatie van een Nederlander uit de havenstad Sirte al was mislukt, meldde Defensie telefonisch aan de MIVD dat er een verzoek lag. Daarna duurde het nog bijna vijf uur voordat er een antwoord kwam, om kwart voor een 's nachts.

Beperkte bezetting

Volgens de Ctivd is er bij de MIVD in het weekend een beperkte bezetting, maar is de MIVD door de Tromp ook niet telefonisch gewezen op het verzoek en de urgentie.

De voorzitter van de Ctivd, Bert van Delden, stelde donderdag dat het gebruikelijk is dat de MIVD bij operaties om advies wordt gevraagd, maar dat er wel omstandigheden kunnen zijn om het advies niet te vragen of niet af te wachten. Van Delden weet ook niet waarom er geen actie is ondernomen toen de MIVD niet reageerde.

Volgens een woordvoerder van Defensie volgt er in het weekend vaak een telefoontje achteraan, maar is dat nu niet gebeurd. Hij wijst erop dat de Tromp vooraf wel inlichtingen kreeg van het operatiecentrum in Den Haag, dat de missie aanstuurde. Bovendien had de MIVD volgens hem toen nog geen echt goede informatiepositie.

In de brief van de commissie staat dat de MIVD enkele dagen ervoor wel een dreigingsanalyse had gemaakt over een beoogde evacuatie uit Misrata. Daarin gaf de dienst onder meer aan dat het ''dreigingsverhogend'' is als er geen toestemming is van Libië om de vlucht uit te voeren. Voor Sirte was evenmin toestemming gevraagd. Een Kaddafi-gezinde eenheid overmeesterde de bemanning na de landing.

Voor de zekerheid

Het verzoek van Hr. Ms. Tromp was voor de zekerheid. De Tromp wilde extra gegevens om de eigen kennis over gevaren voor het fregat en de boordhelikopter aan te vullen.

Dat heeft minister Hillen donderdag aan de Kamer laten weten. Volgens Hillen is er vervolgens met de evacuatiepoging niet gewacht op de MIVD omdat er contact was met de evacué, de omstandigheden gunstig waren en de Tromp wist welk afweergeschut er was in de buurt van de oppiklocatie. Overigens wordt de MIVD niet voor elke operatie om informatie over mogelijke dreigingen gevraagd.

De MIVD zag de e-mail die de Tromp zondagmiddag had verstuurd maandagmorgen pas. Een antwoord bleef uit omdat de evacuatie bij Sirte al in de soep was gelopen. Het is wel de gewoonte dat de MIVD telefonisch wordt gewaarschuwd dat ze een verzoek om informatie hebben binnengekregen, maar dat is in dit geval achterwege gebleven.

Kritiek

In de Tweede Kamer is felle kritiek op minister Hans Hillen. De PvdA, SP en D66 vinden dat het feitenrelaas zoals Hillen en minister Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken) maandag naar de Tweede Kamer hebben gestuurd, in ieder geval niet klopt.

''Over deze gang van zaken is niets gemeld dus de informatie was onvolledig. De minister heeft hoe dan ook een probleem'', zei SP-Tweede Kamerlid Harry van Bommel. D66-leider Alexander Pechtold dringt erop aan om die reactie nog donderdagavond te krijgen.

Tweede Kamerlid Frans Timmermans van de grootste oppositiepartij PvdA ziet in de brief van de Ctivd zijn idee over een ''foutenfestijn'' bevestigd. Hij vindt het ''onvoorstelbaar'' dat de MIVD de mail met het verzoek niet heeft opgemerkt en dat vervolgens Defensie het verzoek niet nabelt.

Fout

''De MIVD was fout, de Tromp zat fout en ook het operatiecentrum in Den Haag zat fout.'' Ook wees hij erop dat de MIVD wel een inlichtingenpositie had terwijl in het feitenrelaas stond dat dit niet het geval was. De minister heeft volgens hem heel wat uit te leggen.

Tweede Kamerlid Henk Jan Ormel van regeringspartij CDA vond het te vroeg om een oordeel uit te spreken. Het is volgens hem mogelijk dat de informatie van de MIVD niet is afgewacht vanwege de urgentie. Ormel vindt het geen goede zaak dat de dienst kennelijk moeilijk te bereiken is in het weekend. Hij heeft veel vragen voor Hillen, zei hij.

De Tweede Kamer krijgt naar verwachting vrijdag antwoord van het kabinet op nieuwe vragen die het feitenrelaas van maandag al hadden opgeworpen. Het gaat om 124 vragen, die woensdag ingeleverd moesten worden. Toen was deze informatie van de Ctivd nog niet bekend.

Opschalen

In geval van internationale ontwikkelingen zoals in Libië zou de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst MIVD de bezetting moeten kunnen opschalen. Dat zei Wim van den Burg, voorzitter van de militaire vakbond AFMP/FNV, donderdag. Hij reageerde hiermee op het verzoek van de Hr. Ms. Tromp dat de MIVD niet had opgemerkt.

Het verzoek kwam op een zondag en dan is de MIVD beperkt bezet. De evacuatie mislukte en de drie bemanningsleden van de marinehelikopter die de actie uitvoerden, werden gevangengenomen.

Volle sterkte

Van den Burg kan zich voorstellen dat het kantoor van de MIVD niet continu op volle sterkte bezet kan zijn, maar er zou een systeem moeten zijn dat er meer mensen kunnen worden opgetrommeld als het nodig is. ''Dat het niet goed ging, was een leermoment'', aldus de vakbondsvoorzitter.

Jan Kleian, voorzitter van de militaire bond ACOM CNV, vindt de trage reactie op het verzoek van de Hr. Ms. Tromp ''ronduit schandalig''.

''Het kabinet wil een veelzijdige krijgsmacht en dan moet je een inlichtingendienst hebben die adequaat kan reageren op verzoeken om inlichtingen. Het maakt niet of het zondag is. Degene die er zat heeft het mailtje van de Tromp helemaal niet opgemerkt'', aldus Kleian.