DEN HAAG - Regeringspartij CDA en gedoogpartij PVV hebben harde kritiek op de universiteitsbesturen. Volgens het CDA ''spannen ze studenten voor hun karretje'' door ze vrijdag massaal naar Den Haag te sturen voor een demonstratie tegen de bezuinigingen die het kabinet wil doorvoeren in het hoger onderwijs.

CDA-Kamerlid Sander de Rouwe stelde woensdag in een Kamerdebat over het hoger onderwijs dat colleges van bestuur van universiteiten personeel niet op straat hóeven te zetten. Ze moeten hun reserves aanspreken in plaats van personeel te ontslaan, aldus De Rouwe.

PVV'er Harm Beertema vindt dat het de perken te buiten gaat dat universiteiten vrijdag hun colleges opschorten zodat studenten kunnen betogen.

Sander Breur van de Landelijke Studenten Vakbond LSVb en het actiecomité Kenniscrisis zegt dat CDA en PVV de zaken omdraaien door te stellen dat de universiteitsbesturen de studenten voor hun karretje spannen.

Tentamenvrij

De studentenorganisaties hebben juist al in december aan de colleges van bestuur van de hogescholen gevraagd om de studenten in de gelegenheid te stellen naar de manifestatie te gaan, door college- en tentamenvrij te geven op 21 januari.

''Het is de omgekeerde wereld. De studenten willen juist goed onderwijs en daarvoor zijn goede docenten nodig. Door de voorgenomen harde bezuinigingen gaat de kwaliteit van het onderwijs onherroepelijk achteruit. De universiteitsbesturen sluiten zich bij ons protest aan'', aldus Breur.

Het actiecomité Kenniscrisis verwacht vrijdag meer dan twaalfduizend deelnemers aan de manifestatie volgens Breur. Tot woensdagmiddag was bekend dat vanuit zeven studentensteden in totaal nog eens 65 bussen met protesterende studenten en docenten vertrekken.

''In totaal 200.000 studenten hebben vrijdag geen les. Ook de scholieren en de mbo-studenten sluiten zich nu aan'', aldus Breur.

Eigen vermogen

Op de vraag van Beerlema of het klopt dat de Radboud Universiteit in Nijmegen een eigen vermogen heeft van 300 miljoen euro reageerde Zijlstra door te stellen dat de hogeronderwijsinstellingen gezamenlijk een eigen vermogen van 2,9 miljard euro hebben.

Het grootste deel daarvan zit in gebouwen, maar er is duidelijk ruimte om tegenvallers en bezuinigingen op te vangen.

Volgens de sector leidden de bezuinigingen tot duizenden ontslagen. Volgens Zijlstra is dat ''over the top’’ en ''van de gekke''.

Radboud Universiteit

Hij noemde als voorbeeld de Radboud Universiteit in Nijmegen. Die claimt dat ze 20 miljoen euro moet snijden , maar volgens Zijlstra gaat het om niet meer dan 7,4 miljoen.

Tegelijk heeft de Radboud een eigen vermogen van 302 miljoen, waarvan 70 miljoen liquide is en niet vastzit in bijvoorbeeld gebouwen. ''Dat is voor tegenvallers. Dan is het gek dat je zegt: we gooien ons op één grootste kapitaal – het personeel – er uit'', aldus Zijlstra.

Dip

Volgens hem heeft het hoger onderwijs in 2012 en 2013 te maken met een 'dip' in de financiën, maar is die daarna voorbij. Universiteiten en hbo's beslissen zelf over waar ze snijden in de uitgaven, maar het is volgens Zijlstra niet nodig en niet verstandig om personeel te ontslaan.

Dat kost geld en bovendien zijn ze over een paar jaar waarschijnlijk weer nodig. Hij ziet mogelijkheden te snijden in de overhead en bureaucratie en daarna bestaat er voor de instellingen ook nog de mogelijkheid om de reserves aan te spreken.

Samenwerken

Ook kunnen instellingen meer samenwerken. ''We hoeven niet twintig opleidingen commerciële economie te hebben.''

Volgens Zijlstra schept de sector ''bewust een verkeerd beeld'' als ze zegt dat het kabinetsbeleid leidt tot duizenden ontslagen. ''Zo mobiliseren ze hun lobby richting de politiek.''

Vertraging

Een groepje studenten zorgde er voor dat het Kamerdebat enige vertraging opliep. Toen Zijlstra aan het woord kwam, stonden de studenten op en trokken een deel van hun kleren uit. Op hun hemd stond te lezen: ''Kleed ons niet uit.'' Het debat werd enige momenten geschorst.

Ook riep een studente ''we laten ons niet uitkleden''. Tegen Zijlstra riepen ze: ''Tot bij je verjaardag.'' Zijlstra is jarig op de dag van de demonstratie en is bij de betoging aanwezig.

Investeringen

VVD-Kamerlid Anne-Wil Lucas gaf in het debat toe dat zij liever had gezien dat de geplande investeringen in het hoger onderwijs zouden samenvallen met de bezuinigingen. Nu zit daar een aantal jaar tussen.

Lucas wil eerst concrete plannen zien vanuit het hoger onderwijs zelf voordat ze kan beslissen over geld voor investeringen.

Harde kritiek

De oppositiepartijen hadden harde kritiek op de bezuinigingen van Zijlstra. Verschillende Kamerleden rekenden voor dat er eerst 1,5 miljard euro wordt bezuinigd en pas later 620 miljoen wordt geïnvesteerd: per saldo een bezuiniging van ruim 900 miljoen euro. Vooral D66 en de PvdA drongen erop aan om bezuinigingen en investeringen gelijk op te laten lopen.

Collegegeld

De SP noemde het nieuwe, hogere collegeld een ''onaanvaardbare drempel’’ voor studenten. GroenLinks stelde dat universiteiten door het kabinetsbeleid worden gedwongen studenten ''door hun studie te jassen om ze zo snel als mogelijk als kant-en-klare producten af te leveren op de arbeidsmarkt’’.

Kwaliteit

Alle oppositiefracties willen van Zijlstra weten hoe hij - met de bezuinigingen die hij eist - de kwaliteit van het hoger onderwijs wil verhogen en Nederland wereldwijd in de top-5 van kenniseconomieën wil brengen.

Prominenten

Ruim zestig prominenten uit het bedrijfsleven hebben zich uitgesproken tegen de plannen van staatssecretaris Halbe Zijlstra van Onderwijs.

''Het voorstel dat nu op tafel ligt belemmert de student in zijn ontplooiing, is desastreus voor de waardevolle studentencultuur en benadeelt grote groepen studenten onevenredig hard'', zo staat in de brief.

Het schrijven is onder andere getekend door hoogleraar Duurzaamheid en econoom Herman Wijffels, topman Roderick Munsters van Robeco en oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD).

Studenten verstoren onderwijsdebat