AMSTERDAM – CDA-fractieleider Maxime Verhagen wil alleen in het uiterste geval regeren met de socialisten.

Dat stelde hij in het Kamerdebat over het voorlopig mislukken van de formatiepoging over een rechtse coalitie.

Hij deed zijn uitlating naar aanleiding van een opmerking van PvdA-leider Job Cohen. Die haalde de prominente katholiek Wiel Nolens uit de jaren twintig aan die stelde dat alleen in 'uitsterste noodzaak' met de socialisten geregeerd moet worden.

Nolens sprak 'ware woorden', volgens Verhagen.

Blokkade

Cohen hekelde hiermee de opstelling van Verhagen die volgens hem nooit heeft geprobeerd een andere optie dan met de PVV te onderzoeken.

Verhagen kaatste de bal terug door te stellen dat Cohen een middenkabinet met VVD, CDA en PvdA blokkeerde. De PvdA wilde GroenLinks en D66 erbij, bovendien wilde Cohen eerst dat rechtse samenwerking werd onderzocht.

Rutte

VVD-leider Mark Rutte werd tijdens het debat stevig aangevallen op het omgooien van zijn koers, terwijl de koningin bezig was met haar consultatieronde.

"Een schoffering van het staatshoofd. Rutte zet zijn geloofwaardigheid op het spel door binnen een dag terug te komen op zijn eigen advies'', twitterde ChristenUnie-leider André Rouvoet.

SGP-leider Kees van der Staaij noemde het tijdens het debat over de mislukte formatiepoging 'onhoffelijk' dat tijdens de consultatieronde van de koningin weer een totaal nieuwe situatie is ontstaan. Ook SP-fractievoorzitter Emile Roemer viel Rutte hierop aan.

Rutte noemde de situatie zoals hij is ontstaan 'uiterst ongelukkig', maar niet te vermijden.

Rechts kabinet

Mark Rutte benadrukte graag verder te willen met de onderhandelingen over een rechts kabinet. Volgens hem is zijn advies aan de koningin om zelf een proeve van een regeerakkoord te gaan schrijven niet meer actueel.

Hij stelde in het beoogde rechtse kabinet, op vragen van GroenLinks-leider Halsema, Wilders tot de orde te zullen roepen indien dit nodig is.

"Ik wil de premier zijn van alle Nederlanders", zei Rutte. "We zullen in alle heftigheid discussies voeren en als er zaken zijn die niet door de beugel kunnen zal ik daar afstand van nemen."

Verhagen

Volgens CDA-fractievoorzitter Verhagen zal ook het debat bij de besluitvorming van de koningin meegewogen worden.

Over de brief van Klink wilde Verhagen geen inhoudelijk oordeel geven, omdat deze volgens hem nooit geschreven had mogen worden. Ook zei hij: "Ik herken mij niet in het beeld dat in de brief is geschetst."

Volgens Verhagen is er door het besluit van de PVV niet een wezenlijk andere situatie ontstaan. "Wel is de kans op rechtse samenwerking weer groter geworden."

Samenwerking

Verhagen moest zich ten overstaan van GroenLinks, PvdA en D66 verdedigen over zijn samenwerking met de partij van Geert Wilders.

"Ik zal uw woorden onthouden als Wilders zijn eigen geluid blijft laten horen: het CDA zal niet regeren met een partij die godsdienstigen kleineert", aldus Halsema.

Halsema

Halsema herinnerde Wilders eraan dat er nog altijd twee dissidenten bij de CDA-fractie rondlopen. Ze verwijt hem te draaien om 'opportunistische redenen'.

"Vrijdag wilde u nog een verklaring van de drie dissidenten. Dat was de reden dat u niet meer wilde onderhandelen", aldus Halsema. "Er is dus nog steeds geen zekerheid dat het CDA een akkoord unaniem zal steunen."

Volgens Wilders ging het hem vooral om de opstelling van Ab Klink, omdat hij naast fractielid ook mede-onderhandelaar was. Wel moet de situatie rondom de criticasters nader besproken worden, stelt hij.

Wat hem betreft worden de onderhandelingen dinsdagavond nog hervat.

Spookbeelden

VVD-leider Mark Rutte wil dat de linkse partijen stoppen met het oproepen van ''spookbeelden'' over hoe er in het buitenland gereageerd zou worden op rechtse samenwerking.

Hij verwees naar de situatie in Denemarken en Zwitserland waar in een vergelijkbare samenstelling volgens hem de regering volop internationale contacten heeft en de plaatselijke economie floreert.

Farce

Volgens Alexander Pechtold begint de formatie op een 'farce' te lijken. De D66-leider vraagt zich af of informateur Opstelten voldoende heeft gedaan om het proces in goede banen te leiden.

Volgens Pechtold was het de taak van Opstelten om ''het proces in de hand te houden in plaats van met de natie drie dagen naar een zware eikenhouten deur te gaan zitten staren.''

Circus

Pechtold had geen goed woord over voor de wisselende situaties in de formatie. "Nu blijkt dat we bij de koningin niet op consultatieronde zijn geweest, maar op koffieronde."

Volgens hem stuurt Rutte nog steeds aan op een zo rechts mogelijk kabinet. "Het lijkt een trucje om hetzelfde circus voort te zetten", zegt Pechtold, doelend op het voorstel van Rutte om zelf een regeerakkoord te schrijven.

De D66-leider insinueerde dat er druk op Klink is uitgeoefend om de eer aan zichzelf te houden. "Klink viel onder verdachte omstandigheden van de wagen", zei Pechtold. "En die wagen dendert nu gewoon verder."

Hij zegt te vrezen dat het ‘onzalige avontuur op rechts’ nog niet ten einde is en dat Wilders alsnog zijn 'marionettenkabinet' krijgt.

SGP

De SGP heeft nog steeds een 'constructieve' houding ten aanzien van eventuele gedoogsteun van een rechts kabinet, liet fractievoorzitter Kees van der Staaij weten.

Van der Staaij werd door de linkse partijen stevig aangevallen op zijn zinspelen op gedoogsteun aan kabinet met de PVV.

De SGP-leider verdedigde zich door te zeggen dat elke partij zijn eigen motivatie heeft om gedoogsteun te geven en dat het eindresultaat op zijn meritus beoordeeld zal worden.

Beatrix

Koningin Beatrix consulteert dinsdagavond haar vaste adviseurs over de vervolgstappen in de kabinetsformatie. Vicepresident Herman Tjeenk Willink en Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zijn om die reden op Paleis Noordeinde.

Er is bovendien telefonisch contact met voorzitter René van der Linden van de Eerste Kamer. Hij zit in het buitenland.

Lees tweets over het debat op NUlive

Lees alles over de kabinetsformatie op NU.nl/politiek

Debat kabinetsformatie