DEN HAAG - De fractievoorzitters van de paars-plus-partijen zijn geen van allen optimistisch over een soepele kabinetsvorming.

PvdA-fractievoorzitter Job Cohen verwacht ''forse onderhandelingen'' tussen de vier partijen die de coalitie paars-plus moeten vormen.

Hij hoopt op een kabinet voor 1 augustus, bleek voorafgaand aan zijn gesprek met de fractievoorzitters van VVD, GroenLinks en D66, en de twee nieuwe informateurs Uri Rosenthal en Jacques Wallage.

1 augustus zou ''een prachtige datum'' zijn, zei Cohen. ''Maar ik vertel u geen nieuws als ik zeg dat het forse onderhandelingen zullen worden.''

Niet vastpinnen

Mark Rutte (VVD) zei dat partijen gaan kijken ''hoe ver deze combinatie komt''. D66-leider Alexander Pechtold wilde zich niet vastpinnen op een deadline voor het aantreden van een kabinet.

''Het gaat niet om data, maar om daden.'' Volgens Femke Halsema (GroenLinks) hebben de vier fractievoorzitters en de twee informateurs ''heel veel te bespreken''.

Tjeenk Willink

Oud-informateur Herman Tjeenk Willink erkende in een toelichting op zijn eindverslag dat de onderhandelingen zwaar zullen worden.

Er moet nu een omslag plaatsvinden van campagnevoeren naar kabinetsvorming. ''Van ik wil niet met jou, naar ik moet wel met jou. Dat kost tijd'', zei Tjeenk Willink.

Voor de combinatie paars-plus geldt ''een zekere onvermijdelijkheid'', gezien de verkiezingsuitslag en de verhoudingen in de Tweede Kamer. ''Je moet ergens beginnen'', zei Tjeenk Willink. Hij wees erop dat ook in de beeldvorming een omslag plaats moet vinden.

Slapeloze nachten

Het formatieproces voltrekt zich in Nederland langzaam, bevestigde Tjeenk Willink. ''De oorzaak is gelegen in de spanning tussen een gepolariseerde situatie voor de verkiezingen en de werkelijkheid erna.''

Tjeenk Willink erkende dat de vraag of hij er met de vier betrokken partijen uit zou komen, hem wel slapeloze nachten heeft bezorgd. ''Dat klinkt dramatisch, maar het was wel een beetje zo.''

Beperkt coalitieakkoord

Tjeenk Willink pleit ervoor dat een nieuwe regering aantreedt ''met een zeer beperkt coalitieakkoord op (financiële) hoofdlijnen waaraan fracties zich gebonden weten'', schrijft hij in zijn eindverslag.

Tjeenk Willink noemt verschillende redenen waarom hij de voorkeur zou geven aan zo'n beperkt coalitieakkoord.

Volgens hem zijn uitgebreide akkoorden ''vaak een belemmering voor een adequate reactie van een kabinet op gewijzigde omstandigheden of op ontwikkelingen die niet zijn voorzien''. Hij voorziet een ''nieuw evenwicht'' met een ''kabinet dat op enige afstand van de Kamer staat''.

Rutte

In het verslag valt verder te lezen dat VVD-leider Mark Rutte zich bereid heeft getoond te gaan onderhandelen over een kabinet paars-plus van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks op voorwaarde dat PvdA-fractievoorzitter Job Cohen ''niet alle overige combinaties geheel zou uitsluiten''.

Cohen was daartoe bereid, blijkt uit hetzelfde eindverslag.

Ruttes voorkeur was namelijk een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA, maar daarover weigerde Cohen tot nog toe te praten.

Uitslag

Volgens Tjeenk Willink doet een kabinet paars-plus van VVD, PvdA, GroenLinks en D66 binnen de informatie-opdracht van informateur Herman Tjeenk Willink het meeste recht aan de uitslag van de verkiezingen.

Tjeenk Willink hoefde niet meer te kijken naar een rechts kabinet van VVD, PVV en CDA. Binnen alle overgebleven varianten doet paars-plus dus volgens hem het meest recht aan de verkiezingsuitslag.

Winst

Hij wijst er op dat de vier partijen die paars-plus vormen zestien zetels winst boekten bij de verkiezingen. Bovendien telt deze coalitie drie partijen die zetels wonnen en maar één partij (PvdA) die (een beperkt aantal) zetels verloor.

Een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA leed gezamenlijk een verlies van veertien zetels. Een vierpartijenkabinet van VVD, PvdA, CDA en D66 leed gezamenlijk zeven zetels verlies, een combinatie van VVD, PvdA, CDA en GroenLinks leed elf zetels verlies.

Rosenthal

Tjeenk Willink ontving maandagmiddag zijn opvolgers Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA) in het gebouw van de Eerste Kamer.

Maandagmiddag zullen de informateurs de vier fractievoorzitters gelijktijdig ontvangen.