DEN HAAG - VVD-leider Mark Rutte heeft dinsdag in een debat over de kabinetsformatie PVV-leider Geert Wilders tevergeefs uitgenodigd om alsnog te gaan onderhandelen over een nieuw regeerakkoord.

Daarna zouden ze dan kunnen kijken of het CDA kan aansluiten. Op die manier zou volgens Rutte het door hem en Wilders gewenste rechtse kabinet er toch nog kunnen komen.

Wilders weigert in te gaan op de uitnodiging van Rutte om zonder het CDA te gaan praten over een nieuw regeerakkoord. Hij liet weten bereid te zijn om met iedereen te praten, maar dat er alleen onderhandeld kan worden als alle partijen aan tafel zitten die nodig zijn voor een meerderheid. ''Als de heer Verhagen aansluit, ben ik uw man'', stelde hij.

Hij voorspelt dat zijn partij de grootste wordt van het land nu ze niet mee kan praten over de nieuw te vormen regering.

Principiële verschillen

CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen vindt echter dat er tussen CDA en PVV principiële verschillen over de democratische rechtsstaat bestaan. Verhagen wilde daarom dat eerst VVD en PVV zouden kijken of ze hun onderlinge verschillen konden overbruggen, waarna hij zou kijken of het reëel was dat zijn partij zou aansluiten bij eventuele onderhandelingen.

De principiële verschillen zitten wat Verhagen betreft bij PVV-wensen als de hoofddoekjesbelasting, bij algemene etnische registratie en bij de beoordeling van de islam. Dat soort zaken leent zich volgens Verhagen niet voor onderhandelingen.

Middenkabinet

Volgens VVD-fractievoorzitter Mark Rutte lijkt een rechts kabinet niet mogelijk, maar definitief van de baan is het wat hem betreft ook niet. Anders dan oud-informateur Uri Rosenthal wil Rutte niet zo ver gaan te constateren dat een kabinet van VVD, PVV en CDA niet mogelijk blijkt.

Rutte zegt nu echter in te zetten op een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA. Hij verwees naar de bezuinigingspakketten die in Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Spanje zijn genomen. ''Per dag loopt onze staatsschuld op met 100 miljoen euro. Dat is een onbetaalbare rekening die een kabinet zo snel mogelijk moet aanpakken'', aldus Rutte.

Cohen

PvdA-leider Job Cohen gaat niet in op een uitnodiging van de SP om samen naar de informateur te gaan en te praten over samenwerking in een nieuw kabinet, zo liet hij tijdens het debat weten.

SP-leider Emile Roemer vindt het onbegrijpelijk dat de PvdA alleen kijkt naar mogelijke samenwerking met VVD, D66 en GroenLinks, terwijl er met de SP veel kleinere inhoudelijke verschillen zijn. ''Je gaat toch allereerst op zoek naar je eigen vrienden'', wierp Roemer Cohen voor de voeten.

Cohen vindt echter dat een kabinet met de SP, aangevuld met CDA en GroenLinks, geen recht doet aan de verkiezingsuitslag omdat de meeste partijen daarvan verloren hebben. De PvdA-leider herhaalde zijn voorkeur voor een kabinet van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks.

Paria

Eerder in het debat beklaagde Wilders zich over het verloop van de formatie tot dusverre. De PVV voelt zich de afgelopen weken in de kabinetsformatie behandeld als ''een paria, als melaats en als een zwerver die men liever op straat laat staan''.

Wilders zei woedend te zijn omdat het CDA weigerde mee te onderhandelen met VVD en PVV over een nieuw kabinet. ''De anderhalf miljoen mensen die op de PVV hebben gestemd zijn de pineut en staan nu aan de kant. Er is geen seconde met ons onderhandeld.''

De opstelling van CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen noemde hij ''enorm schandalig''.

Definitief van de baan

PvdA, D66 en GroenLinks concluderen dat pogingen tot het formeren van een rechts kabinet van VVD, PVV en CDA definitief van de baan zijn.

GroenLinks-leider Femke Halsema stelde dat opmerkingen van Wilders over het buitensluiten van de PVV ''geklets voor de buhne blijken te zijn'', omdat hij zelf niet is ingegaan op de uitnodigingen van Rutte. Paars-plus heeft ook de eerste voorkeur van GroenLinks en D66.

Debat informatieproces