DEN HAAG - Om de concurrentiepositie van Nederland te versterken, zijn substantiële investeringen in het hoger onderwijs noodzakelijk. Bezuinigingen passen daar niet bij.

Dat staat in het dinsdag gepresenteerde eindrapport van een commissie onder leiding van voormalig landbouwminister Cees Veerman (CDA) die onderzoek heeft gedaan naar de toekomstbestendigheid van het hoger onderwijs.

''De ambities voor de toekomst kunnen niet gerealiseerd worden in een context van bezuinigingen'', schrijft de commissie.

''Het is bittere noodzaak om gegeven de economische crisis en jarenlange onderinvesteringen, nu echt werk te maken van de ambitie om één van de sterkste kenniseconomieën in de wereld te zijn.''

Plasterk

De commissie-Veerman werd afgelopen najaar ingesteld door toenmalig onderwijsminister Ronald Plasterk. Hij wilde weten of hoger onderwijs in zijn huidige vorm een toekomst heeft en hoe de Nederlandse situatie zich verhoudt tot die in andere landen.

De commissie is zeer kritisch. De studie-uitval is te hoog, talent wordt te weinig uitgedaagd en het systeem is niet flexibel genoeg om in te spelen op de wisselende vraag van studenten en werkgevers.

Kort samengevat moet het hoger onderwijs beter en gevarieerder, en snel ook. ''Als we zo doorgaan, redden we het niet.''

Talent

Om eigen talent binnenboord te houden én toptalent uit het buitenland aan te trekken, moeten universiteiten en hogescholen zich onderscheiden, onder meer door de krachten te bundelen en keuzes te maken. Het recht om studenten te selecteren aan de poort hoort daar volgens de commissie bij.

Instellingen moeten voor hun financiering minder afhankelijk worden van het aantal studenten. Nu krijgen universiteiten en hogescholen nog grotendeels betaald per student.

De commissie wil geleidelijk toewerken naar een model waarin zij worden beloond voor de keuze voor een bepaald profiel en de prestaties die zij leveren.

Concurrentie

Concurrentie binnen de landsgrenzen moet worden verminderd om internationaal sterker te staan. De drie technische universiteiten bijvoorbeeld werken op sommige terreinen al samen. Dat voorbeeld zou navolging moeten krijgen, meent de commissie.

Extra investeringen zijn nodig voor onderzoek. De kwaliteit daarvan is in Nederland op zich prima, maar dat vertaalt zich onvoldoende in concrete economische winst. Ook pleit de commissie voor investeringen in de kwaliteit van docenten.