AMSTERDAM - De besluitvorming over de Nederlandse steun voor de Amerikaanse inval in Irak miste een goed volkenrechtelijk mandaat.

Dat constateert de commissie-Davids, die de gang van zaken heeft onderzocht, zo maakte de voorzitter dinsdag bekend bij de presentatie van het rapport. Het rapport telt 49 conclusies.

De tekst van de resolutie 1441 gaf geen vrijbrief aan landen om met geweld in te grijpen. Het Nederlandse kabinet legde die tekst wel zo uit, zo concludeert de commissie. Davids benadrukte echter dat de commissie het politieke oordeel over de ernst van die constatering aan de Tweede Kamer over te willen laten.

Informatie

Hij liet tijdens zijn presentatie bovendien doorschemeren dat het kabinet de Tweede Kamer niet volledig heeft geïnformeerd over een Amerikaans verzoek voor militaire steun aan de inval.

Binnen het kabinet werd het Amerikaanse verzoek op verschillende manieren opgevat en uitgelegd. De niet direct bij Irak betrokken ministers werden onvoldoende geïnformeerd over de aard en de inhoud van het verzoek.

Wapens

Ook hadden de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD "nauwelijks eigen informatie over wapens" die Irak zou bezitten, zo constateert de commissie.

Voor een actieve militaire bijdrage van Nederland aan de oorlog in Irak heeft de commissie geen aanwijzingen gevonden.

Balkenende

Verder stelt Davids dat premier Jan Peter Balkenende in het begin weinig of geen leiding gaf aan het debat over Irak. Hij liet het dossier volledig over aan de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer.

Volgens de commissie belemmerden de politieke doelen die de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Nederland voor ogen hadden het zicht op wat er op langere termijn in Irak moest gebeuren.

Doel van de inval in 2003 was vrede, veiligheid en democratie in Irak, zeven jaar later is het land nog steeds de onveiligste plek op aarde, met duizenden doden en gewonden per jaar. ''Dat is niet het soort vrede en veiligheid waar de invallers naar zegden te streven'', zei Davids.

Hoofdpijndossier

De eerste twee kabinetten-Balkenende waren meer met zichzelf bezig dan met buitenlands beleid. Door druk van de Tweede Kamer, de pers en uitgelekte informatie werd de besluitvorming over politieke steun aan de inval steeds meer een hoofdpijndossier, Davids sprak zelfs van migraine.

De commissie onder leiding van voormalig president van de Hoge Raad Willibrord Davids, opereerde onder strikte geheimhouding. Ook het kabinet was vooraf niet op de hoogte van de inhoud van het honderden pagina's tellende rapport.

Geheimhouding

De Tweede Kamer heeft de strikte geheimhouding vorig voorjaar bij de instelling van de commissie onder leiding van topjurist Willibrord Davids afgedwongen.

De partijen wilden daarmee voorkomen dat bewindslieden mogelijk zouden proberen de inhoud te beïnvloeden.

Druk

De commissie ging aan het werk na jarenlange druk vanuit de Tweede Kamer. Volgens premier Balkenende, die zich lang tegen het onderzoek heeft verzet, was dat nodig omdat "de dynamiek rond dit onderwerp een eigen leven [ging] leiden".

Een protocol bepaalde dat enkele ministers een paar passages mochten inzien om te zien of er staatsgeheime informatie in stond die niet openbaar mocht worden.

Nervositeit

Vooral in CDA-kringen heerste nervositeit over de bevindingen van de commissie. In de periode van medio 2002 tot medio 2003 waren veel CDA-kopstukken betrokken bij deze kwestie.

Onder hen zijn de huidige minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen, destijds voorzitter van de grootste regeringsfractie, en oud-NAVO-topman Jaap de Hoop Scheffer. Zij zijn ook gehoord door de commissie.

De Hoop Scheffer

Overigens heeft het besluit van Nederland om politieke steun te verlenen, geen rol gespeeld bij de benoeming van Jaap de Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de NAVO. Hij was eind 2002 benoemd en trad begin 2003 aan.

De Tweede Kamer spreekt volgende week dinsdag met voorzitter Willibrord Davids over het onderzoek van zijn commissie naar de Nederlandse besluitvorming om de Amerikaanse inval in Irak politiek te steunen. De bijeenkomst van de Kamercomissie voor Buitenlandse Zaken is openbaar, zo blijkt uit de agenda van het parlement.

Balkenende

Premier Jan Peter Balkenende zal dinsdag om 16.30 uur tijdens een persconferentie zijn eerste reactie geven op het rapport van de commissie-Davids. Dat gebeurt in de hal van het ministerie van Algemene Zaken, op het Binnenhof.

Rapport commissie Irak