Demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) heeft dinsdag besloten het onderzoek naar de beveiliging van Peter R. de Vries over te dragen aan de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV). Reden is de kritiek op de onderzoekscommissie. Wat is er aan de hand? En wat weten we tot nu toe over de beveiliging van de doodgeschoten misdaadjournalist?

De Vries wilde geen persoonsbeveiliging, maar sprak wel over een lichtere vorm van beveiliging. De misdaadjournalist heeft inderdaad nee gezegd tegen persoonsbeveiliging, omdat die te ingrijpend zou zijn en hij niet op die manier zijn leven wilde leiden. Hij was echter wel in gesprek met het Openbaar Ministerie (OM) over een lichtere vorm van beveiliging. Daarnaast is het de vraag of De Vries voldoende is ingelicht over welk gevaar hij liep.

Persoonsbeveiliging is zeer ingrijpend en in het geval van journalisten vaak ook onwerkbaar. Het komt erop neer dat je geen stap kunt zetten zonder dat je beveiliging hiervan afweet. Je moet je agenda overhandigen zodat er maatregelen getroffen kunnen worden en er gaan altijd mensen met je mee. Dat is onprettig en niet wenselijk als je een misdaadjournalist bent en met bronnen wil afspreken.

De Vries wist dat zijn leven gevaar liep en was daarom wel in gesprek met de politie. De Vries wist welk gevaar hij liep toen hij in juni 2020 besloot om de kroongetuige in het Marengo-proces, Nabil B., bij te gaan staan in de rol van vertrouwenspersoon. De broer van B. en B.'s voormalige advocaat Derk Wiersum zijn beiden vermoord, met als meest waarschijnlijke motief het afleggen van verklaringen door B. Later dat jaar kreeg De Vries te horen dat hij op een dodenlijst stond, net als de huidige advocaten van de kroongetuige: Onno de Jong en Peter Schouten.

Wat betreft de veiligheid van De Vries, lag de verantwoordelijkheid bij het OM Midden-Nederland. En dat heeft te maken met de plaats waar de misdaadjournalist woonde: Naarden. Namens het OM was een veiligheidsdeskundige aangesteld die het contact met De Vries onderhield. Die liet de misdaadjournalist in maart van dit jaar nog weten dat er geen reden was om hem te beveiligen.

Het overlijden van De Vries is reden om te onderzoeken of het gevaar dat zijn leven liep wel voldoende is onderkend en of daarop is geacteerd. Dat de misdaadjournalist te horen kreeg dat er geen reden was om hem te beveiligen is een van de redenen van het onderzoek. De aanleiding is natuurlijk de verschrikkelijke dood van De Vries. Op 6 juli werd hij neergeschoten toen hij vanaf de studio van RTL Boulevard in het centrum van Amsterdam via de Lange Leidsedwarsstraat terugliep naar de garage waar zijn auto stond. Op 15 juli bezweek hij aan zijn verwondingen. De vraag is: welke informatie over de concrete dreiging tegen De Vries was er nou bekend bij de verschillende (overheids)diensten? En is hier wel afdoende op gereageerd?

Er zijn ook signalen geweest dat het leven van De Vries concreet gevaar liep. Schouten en De Jong zeggen informatie te hebben overhandigd waaruit bleek dat De Vries gevaar liep. Dit was nog voor het berichtje van de veiligheidsdeskundige dat er geen reden was voor beveiliging. Uit onderzoek van het Duitse blad Der Spiegel blijkt dat een medewerker van de garage waar De Vries zijn auto parkeerde erop heeft gewezen dat de misdaadjournalist in de gaten werd gehouden. Die informatie is doorgegeven aan de politie, zo ontdekte NRC, maar het is onduidelijk wat daarmee is gebeurd.

Er was ontevredenheid over hoe het onderzoek ingevuld zal worden en wie er uitvoering aan gaan geven. Dit heeft tot vertraging geleid. Dat heeft alles te maken met de ontevredenheid van Schouten en De Jong over de persoon die het onderzoek gaat leiden: Tjibbe Joustra. Ze twijfelen niet aan zijn professionaliteit, maar Joustra is de voormalige Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Dat is de voorloper van de NCTV, een organisatie die juist onderwerp van onderzoek is, en dus heeft Joustra volgens de raadslieden de schijn tegen.

Hetzelfde geldt volgens de advocaten voor een tweede lid van de onderzoekscommissie: Albert van Wijk, voormalig procureur-generaal van het OM.

Daarnaast zou het onderzoek zich niet alleen op het overlijden van De Vries moeten concentreren, maar ook op de broer van de kroongetuige en de moord op Wiersum.

Daarom heeft Grapperhaus besloten het onderzoek over te dragen. Na de aanzwellende kritiek en het niet mee willen werken aan het onderzoek door de advocaten en ook nabestaanden van De Vries, heeft Grapperhaus besloten het onderzoek in handen te leggen van de OVV.

Grapperhaus zei niet te twijfelen aan de onafhankelijkheid van Joustra, maar na gesprekken met betrokkenen en deskundigen tot deze stap te zijn gekomen.

Maandag besloot een meerderheid van de Kamer dat er eerst een debat gevoerd moest worden met Grapperhaus over de reikwijdte van het onderzoek en wie er leiding aan zou moeten geven. Of dit debat nu nog gevoerd gaat worden, is niet duidelijk.

Tijdlijn: Dit gebeurde er op de dag van de moordaanslag op Peter R. de Vries
1
Tijdlijn: Dit gebeurde er op de dag van de moordaanslag op Peter R. de Vries