"Oppositie bestaat eigenlijk niet meer in Rusland. Behalve de door het Kremlin toegestane oppositie", zegt Hans van Koningsbrugge tegen NU.nl. Hij is hoogleraar Geschiedenis en Politiek van Rusland aan de Rijksuniversiteit Groningen en directeur van het Nederland-Rusland Centrum.

"Er opereren dissidenten in het buitenland. Die groep is sinds de oorlog in Oekraïne groter geworden, maar hun invloed is gering en hun boodschap dringt niet door tot in Rusland. Dat was ook de reden dat Navalny terugkeerde naar het land zelf", gaat Van Koningsbrugge verder.

Navalny zat vóór zijn terugkeer naar Rusland enige tijd in Duitsland. Hij verbleef daar voor een behandeling. Navalny was in augustus 2020 tijdens een vliegreis naar Moskou door de Russische veiligheidsdienst FSB vergiftigd met het zenuwgas novitsjok. Dat kostte hem bijna zijn leven. Begin 2021 keerde Navalny terug naar Rusland, waar hij direct werd opgepakt.

Dat laatste laat volgens Nicolaas Kraft van Ermel zien dat oppositie voeren in Rusland al langer zo goed als onmogelijk was. Hij is als Ruslanddeskundige verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

"Dat onmogelijke gold niet alleen voor Navalny, maar voor alles en iedereen die georganiseerde oppositie probeerde te voeren", zegt Kraft van Ermel. "Daarom zal Navalny's dood ook nauwelijks iets veranderen aan de situatie in Rusland."

Dood van Navalny schrikt bijna niet meer af

De twee Ruslanddeskundigen laten zich niet uit over de schuldvraag, maar stellen beiden dat het regime in Moskou verantwoordelijkheid draagt voor de dood van Navalny. "Als hij niet gevangen had gezeten en was vervolgd, dan had hij nog geleefd", zegt Kraft van Ermel.

"Als je iemand met een slechte gezondheid naar een strafkolonie in Siberië stuurt en diegene daar in een isoleercel stopt, dan neem je op de koop toe dat het verkeerd kan aflopen", vult Van Koningsbrugge aan.

Volgens de experts gaat er daarom nauwelijks nog een afschrikkende werking uit van de dood van Navalny. "Men hield er eigenlijk al rekening mee", zegt Kraft van Ermel. Van Koningsbrugge ziet het overlijden van Navalny eerder als een volgend hoofdstuk in de geschiedenis van Poetins repressie dan een nieuw hoofdstuk.

De reactie van de Franse president Emmanuel Macron op de dood van Navalny was er een van vergelijkbare strekking: "In het Rusland van vandaag worden vrije geesten naar de goelag gestuurd en ter dood veroordeeld."

Russische presidentsverkiezingen voor de bühne

Over de vraag welke mogelijkheden dissidenten in Rusland momenteel nog hebben, is Van Koningsbrugge stellig: "Geen enkele". "Als je voor het plakken van een proteststicker op de muur al jaren cel riskeert, wat zijn dan de kansen voor oppositie?", vraagt hij zich hardop af.

De Russische autoriteiten waarschuwden burgers vrijdag al direct om niet deel te nemen aan demonstraties na de dood van Navalny.

Kraft van Ermel ziet bovendien nauwelijks oppositiefiguren van naam die zich nog roeren. Er doen weliswaar meer kandidaten dan alleen Poetin mee aan de Russische presidentsverkiezingen van volgende maand, maar dat is volgens de deskundigen slechts voor de bühne.

"Het gaat om kandidaten die er niet toe doen, of die op de lijst staan om de indruk te wekken dat er daadwerkelijk iets te kiezen valt", stelt Kraft van Ermel.

Die situatie zal bovendien niet snel veranderen, zeggen beide experts. "Daarvoor heb je een grote omwenteling nodig. Niet alleen het einde van het tijdperk-Poetin", zegt Kraft van Ermel. Van Koningsbrugge: "En wat ervoor in de plaats komt, is waarschijnlijk ook niet naar onze smaak."

Meer over het overlijden van Navalny