AMSTERDAM - Archeologen hebben bij Venetië het lichaam van een 16e-eeuwse vrouw opgegraven met een baksteen tussen haar kaken. Waarschijnlijk heeft men indertijd gedacht dat de vrouw een vampier was.

Het lijk werd in 2006 al ontdekt, maar pas nu is het onderzoek ernaar afgerond.

"Vampiers bestaan niet, maar uit onderzoek blijkt dat mensen destijds dachten van wel", zei Matteo Borrini, die het lichaam de afgelopen twee jaar onderzocht, vrijdag.

"Voor het eerst hebben we bewijzen gevonden van een exorcisme tegen een vampier."

Massagraf

Het goed geconserveerde lichaam werd ontdekt in een massagraf op het eiland Lazzaretto Nuovo, ten noorden van Venetië. Het massagraf werd gegraven toen de stad in 1576 werd getroffen door een uitbraak van de pest.

Middeleeuwse teksten, vertelde Borrini, tonen aan dat het geloof in vampiers werd aangewakkerd door het verontrustende gezicht van ontbindende lijken.

Gedurende epidemieën werden massagraven vaak heropend om nieuwe lichamen te begraven. De kans bestond dat de gravers oude lijken tegenkwamen, die opgezwollen waren, waarbij het bloed uit de mond liep en waarvan de lijkwade ter hoogte van het gezicht was opengegaan.

Opeten

"Dat heeft allemaal te maken met de manier waarop lichamen vergaan", aldus Borrini. "Maar wat ze zagen was een dik, dood iemand, onder het bloed en met een gat in de wade, dus wat ze dan zeiden was: 'deze leeft nog, hij drinkt bloed en hij eet zijn wade op.'"

Tegenwoordig is bekend dat ontbindende lichamen door gassen opzwellen, dat de vloeistof uit de mond wordt geperst door ontbindende organen en dat het lijkkleed wordt weggevreten door bacteriën in de mondstreek.

Maar destijds, zei Borrini, stond er in teksten die toen als wetenschappelijk werden gezien, dat de 'kleedvreters' vampiers waren die zich voedden met de wade en een vloek uitspraken om de pest te verspreiden, zodat er nog meer 'ondoden' zouden ontstaan.

Zombies

Om deze zombies te doden was de bekende houten spies in het hart niet afdoende. Er moest een steen of baksteen in de mond van de vampier worden geduwd, zodat hij of zij zou verhongeren. En dat is wat er waarschijnlijk is gebeurd met de vrouw die op Lazaretto werd opgegraven.

Uit onderzoek is gebleken dat de vrouw ongeveer zestig jaar was toen ze overleed aan de pest, tijdens dezelfde epidemie die ook de schilder Titiaan het leven kostte.

Veel later, toen het graf werd heropend plaatste iemand een baksteen in haar mond. Mogelijk is dat gedaan door een priester, zoals indertijd wel meer voorkwam.

Dracula

Borrini zei dat de 'echte' vampier uit het volksgeloof van de late middeleeuwen en de renaissance wel heel sterk afweek van de elegante, aristocratische Dracula uit de roman van Bram Stoker uit 1897 en uit de vele daarop gebaseerde verfilmingen van de 20e eeuw. "De echte vampier was een ontbindend lijk", aldus Borrini.