Deze week komt het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Elias uit. Het zal de kunst zijn voor Elias en de zijnen om –met de lessen uit het verleden– weer de weg vooruit te schetsen. 

Door Hans de Boer

Wanneer het resultaat van het onderzoek enkel is dat in het vervolg elk ICT-project bij de overheid wordt gezien als een potentiële politieke bananenschil, dan komt er van de hoognodige omslag naar één waarlijk digitale overheid niets terecht. 

ICT en het internet zijn game changers. We boeken onze vakantie via het Internet, zoekmachines hebben de bereikbaarheid van kennis naar een niveau getild dat voor de eeuwwisseling ondenkbaar was en iedereen kent tegenwoordig wel tenminste één persoon die via Airbnb accommodatie huurt of verhuurt.

De gevolgen van de ICT-ontwikkelingen dringen inmiddels dusdanig ver door in de maatschappij dat ze ook een politieke component krijgen. Zo vindt nog dit jaar een Kamerdebat plaats over de effecten van de 'deeleconomie’ waarvan Airbnb en taxidienst Uber de bekendste voorbeelden zijn en waarschuwde Minister Lodewijk Asscher dat steeds slimmere computers en robots bijna de helft van de huidige banen kunnen substitueren.

Tegenhouden

De geschiedenis leert ons dat nieuwe technologische ontwikkelingen niet tegen te houden zijn. We zullen dan ook positief en pro-actief met ICT moeten omgaan. Want wanneer we robotisering proberen tegen te houden, missen we de kans om een enorme productiviteitsslag te maken. Met alle gevolgen voor onze internationale concurrentiepositie van dien en júist negatieve effecten voor de werkgelegenheid. Laten we dan ook vol inzetten op die nieuwe technologieën.

Het zelfde adagium geldt voor automatisering van de overheid zelf: stilstand is achteruitgang. De digitale belastingaangifte is inmiddels de normaalste zaak van de wereld en de teruggang naar papier is al helemaal onvoorstelbaar. Minister Plasterk en Kamp spreken dan ook ambitieus van 'een volledig digitale overheid in 2017’.

Vergrootglas

De automatisering van de, vaak complexe en van politieke keuzes doorspekte, overheidsprocessen ligt om verschillende redenen echter al enige tijd onder het politieke vergrootglas: informatiestromen zijn niet op orde en er zijn kostenoverschrijdingen.

Het is belangrijk dat Elias de kern van deze problematiek blootlegt. Mocht er daarnaast -onaanvaardbaar- sprake zijn van marktverstoring of andere malversaties, dan zal door de verantwoordelijke autoriteiten moeten worden opgetreden. 

Besparingen

Met al deze terechte aandacht is het tegelijkertijd de opgave om geen digitale watervrees te veroorzaken. De digitaliseringsslag van de overheid moet namelijk bedrijven en burgers op korte termijn een fikse besparing opleveren en de nodige rompslomp besparen. Bijvoorbeeld door snelle digitale afhandeling van vergunningsaanvragen en het eenvoudig uitwisselen van informatie met toezichthouders of uitvoeringsinstanties. 

Ook valt er met ICT ook nog veel winst te behalen in het verbeteren van de algehele kwaliteit van overheidsdiensten en in het straktrekken van het interne verkeer tussen overheden.

Denk aan informatie-uitwisseling tussen Belastingdienst en de Kamer van Koophandel om frauduleuze informatie in het handelsregister op te sporen. Die e-overheid vergt van diverse bewindspersonen  niet aflatende inspanningen, het nodige doorzettingsvermogen en moed.

We kennen de conclusies nog niet, maar boven water staat dat de conclusies van Elias Nederland verder moeten helpen om de omslag naar één digitale overheid te maken. ICT en het internet zijn game changers. Tegenhouden kan niet en is niet wenselijk, ook niet bij de overheid. Overheid, gooi het kind niet met het badwater weg.

Hans de Boer is voorzitter ondernemingsorganisatie VNO-NCW.