AMSTERDAM - De revoluties in sommige Arabische landen zijn niet voltrokken, maar zijn nog in volle gang. Dat was vrijdagavond de boodschap tijdens een debat over de Arabische Lente tussen Nederlandse Midden-Oostendeskundigen, politici en Arabische activisten in het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger.

De Egyptische activist Karim Medhat Ennerah zegt over de omwenteling in zijn land: ''Dat president Mubarak weg is, is een grote stap. Maar het veranderen van diepgewortelde gewoonten, wijzigen van de grondwet en het doorbreken van denkpatronen zijn dingen die nog veel tijd nodig hebben.''

De Egyptenaar wordt daarin bijgevallen door Midden-Oostendeskundige Paul Aarts die nog verder gaat door te stellen dat er in Egypte nog helemaal geen revolutie heeft plaatsgevonden.

''Er is geen verandering van regime, er is een verandering in het regime'', aldus Aarts, doelend op de militaire junta die in Egypte het bewind van de gevallen president overnam en diens werkwijze op veel fronten voorzet.

Overheden

Tijdens de door Amnesty International georganiseerde debatavond waarin wordt teruggekeken naar 1 jaar 'Arabische Lente' komt van diverse kanten kritiek op het optreden van westerse overheden.

Zowel Aarts als de Tweede Kamerleden van respectievelijk GroenLinks en de SP Mariko Peters en Harry van Bommel hekelen het in hun ogen te onduidelijk afstand nemen van de autoritaire regimes door de Nederlandse regering.

Volgens Van Bommel is het probleem dat Nederland ''handel steeds weer laat preveleren boven mensenrechten''. Aarts is van mening dat de leiders van landen waar zich nog geen omwenteling heeft voorgedaan, zoals Jemen, Bahrein of Syrië, veel duidelijker moeten worden opgeroepen om op te stappen.

Van Bommel: ''Zodra de opstandelingen in sommige landen aan de winnende hand waren, schaarden de westerse landen zich acuut aan hun zijde.''

VVD'er Han ten Broek spreekt dat tegen door te stellen dat Nederland juist voorop loopt in het ondersteunen van mensenrechten en dat het onzin is om te zeggen dat de regering de ogen sluit voor onrecht in de oliestaten.

Protestgolf

De protestgolf in de Arabische wereld ontstond eind vorig jaar in Tunesië en sloeg na het aftreden van president Zine el-Abidine Ben Ali begin 2011 over naar landen als Egypte, Syrië, Libië, Jemen en Bahrein.

De Egyptische president Hosni Mubarak trad na achttien dagen van fel protest en gewelddadige confrontaties tussen zijn voor- en tegenstanders op 11 februari van dit jaar af. Sindsdien voert het leger het tijdelijke bewind over Egypte en is er ook tegen deze junta een protestbeweging op gang gekomen. Medio 2012 vinden in Egypte presidentsverkiezingen plaats.

In Libië leidde de opstand tegen het 42-jaar oude dictatoriale regime van Muammar Kaddafi tot een maandenlange burgeroorlog die eindigde toen Kaddafi op 20 oktober in zijn geboorteplaats Sirte werd gepakt en gedood. De Nationale Overgangsraad (NTC) heeft beloofd binnen acht maanden verkiezingen uit te schrijven. De strijd tussen rebellen en regeringstroepen heeft in Libië aan tienduizenden mensen het leven gekost.

Ook in Jemen heeft bevolkingsopstand uiteindelijk gezorgd voor een omwenteling. Eind november tekende president Ali Abdullah Saleh de langverwachte machtsoverdracht en begin december trad een interim-kabinet aan.

Het hardhandige neerslaan van de opstand tegen de Syrische president Bashar al-Assad heeft volgens de meest recente cijfers van de VN al zeker 4000 levens gekost. Hoewel de internationale druk om zijn aftreden toeneemt, lijkt Assad nog altijd van geen wijken te weten. In een zeldzaam tv-interview met de Amerikaanse omroep ABC zei hij deze week dat hij zich niet verantwoordelijk voelt voor de slachtoffers in zijn land.

Democratie

Midden-Oostenkenner Aarts geeft Tunesië meeste kans op een succesvolle overgang naar een democratie. In Libië en Egypte is aan de voorwaarden daarvoor volgens Aarts minder voldaan. De hevige repressie in Jemen en Bahrein maakt het voor de oppositie in die landen bijzonder moeilijk om onder het juk van de regering uit te komen, stelt Aarts.

Aan een voorspelling van waar de opstand tegen Assad van Syrië zal eindigen waagt de deskundige zich niet. "Ik heb werkelijk geen idee. En iedereen die zegt dat hij het wel weet neem ik niet serieus."

Alles over de gebeurtenissen in het Midden-Oosten