Mannen en vrouwen zouden gelijk moeten zijn, maar van vrouwelijke leiders hebben we (onbewust) toch andere verwachtingen dan van een man. Een vrouw die harde besluiten neemt wordt bekritiseerd, terwijl dezelfde beslissingen van een man eerder worden bejubeld. Hoe komt dat? En hoe gaan we dat verschil tegen?

Onbewust beïnvloeden genderstereotypen de beslissingen die vrouwen nemen, weten Tamara Bavius (36) en Veronique Streekstra (38). Beiden zijn psycholoog, directeur en executive coach.

"Ik heb er zelf ook last van", zegt Streekstra. "Dan vraag ik me af wat mijn werknemers ervan zouden vinden als ik een bepaalde beslissing neem. Ik verplaats me dan soms te veel in hen. Terwijl ik natuurlijk ook moet denken aan het belang van mijn bedrijf." Dat vereist af en toe dat er een lastig besluit moet worden genomen. "Daar worstel ik mee. Ik denk dat het doorhakken van een knoop eerder getolereerd wordt van een mannelijke leider."

Mannen zien we nog steeds als sterk en daadkrachtig, weten de psychologen. Eigenschappen die passen bij een leider. Bij vrouwen denken we eerder aan zacht, invoelend en zorgzaam - eigenschappen die we minder snel toedichten aan goede directeuren, leiders en sterke managers.

Lastiger voor vrouwen om een topbaan te bemachtigen

Die vooringenomen denkbeelden hebben een grote impact. Zo is het bijvoorbeeld lastiger voor vrouwen om een topbaan te bemachtigen, blijkt ook uit onderzoek.

Bavius: "Tijdens een experiment werd het geslacht op sollicitatiebrieven verwijderd. De werkgever ging dus alleen af op de competenties. Daardoor werd de selectie veel zuiverder." Het betekende concreet dat aanzienlijk meer vrouwen werden aangenomen. Want ook vrouwen zijn uiteraard prima leiders en managers. "Teams die bestaan uit mannen en vrouwen presteren doorgaans beter", vult Streekstra aan.

“Bij bedrijven met een vrouwelijke leider solliciteren vrouwen eerder naar een hogere functie.”
Veronique Streekstra, psycholoog, directeur en executive coach

Het aantal vrouwen in topfuncties neemt toe, maar het gaat erg langzaam. In 2004 was 7,4 procent van de leden van de raad van bestuur van grote bedrijven vrouw. In 2019 was dat 12,4 procent, staat in de Bedrijvenmonitor Topvrouwen 2020. In de raden van toezicht steeg het aandeel vrouwen van bijna 10 naar 20 procent.

Die vrouwen dringen lang niet overal door in de toplagen. Tweederde van de bedrijven heeft geen enkele vrouw in de hoogste bestuurslaag.

Eerlijkere verdeling van de zorgtaken

Aandacht en bewustwording voor het probleem is volgens Bavius noodzakelijk om meer vrouwen in topfuncties te krijgen. Het instellen van een quotum voor topposities bij bedrijven geeft vrouwen meer kansen binnen bedrijven en een langer vaderschapsverlof zou helpen zorgen voor een eerlijkere verdeling van de zorgtaken.

Uit onderzoek blijkt daarnaast dat de eerste vrouwelijke leider bij een bedrijf het pad effent voor haar collega's. "Bij bedrijven met een vrouwelijke leider solliciteren vrouwen eerder naar een hogere functie", zegt Streekstra. "Ze wordt een rolmodel. Als zij het kan, dan kan ik dat misschien ook wel, denken andere vrouwen."

Juist die rolmodellen zijn volgens de psychologen belangrijk om de gelijkheid tussen vrouwen en mannen te vergroten. Streekstra: "Onze generatie heeft relatief weinig vrouwelijke leiders als voorbeeld. We hebben een verantwoordelijkheid naar onze dochters om te laten zien dat een leidinggevende rol ook voor hen bereikbaar is."

'Bescheidenheid kan je opzij zetten'

Ook vrouwen die de top inmiddels bereikt hebben worstelen met de gevolgen van de stereotypes. Bavius: "De meeste vrouwen die bij ons komen, vinden het lastig om de balans te vinden tussen de verschillende rollen. Hun werk vraagt een hoop. Tegelijkertijd willen ze een goede moeder, partner en vriendin zijn." Die rollen zijn volgens de psychologen goed te combineren, zegt Streefkerk. "Maar vrouwen moeten voor zichzelf regelen dat het kan."

Vrouwen hebben daarnaast vaker last van hun eigen bescheidenheid, zien Bavius en Streekstra. Daardoor vinden ze zichzelf - onterecht - niet geschikt voor een hogere functie. "Die bescheidenheid kan je opzij zetten", zegt Bavius. "Werk aan je zelfvertrouwen. Neem de tijd om na te denken wie je bent, wat je kunt en welke kwaliteiten je hebt. Wanneer wij vrouwen dit meer doen en ook uitdragen, maken we onszelf daarmee zichtbaarder, ook in de top."