Duizenden zzp'ers kampen met financiële moeilijkheden doordat zij de komende weken niet kunnen werken. Volgens minister Eric Wiebes van Economische Zaken hoeven zij niet op steun van de overheid te rekenen. "Daar hebben zij zelf een beetje voor gekozen", zei hij in WNL op Zondag. Maar is dat wel zo?

"Als ik deels met een vast contract had kunnen werken, had ik daar zeker voor gekozen", zegt Tara Joosse (28, Amsterdam). Maar die zijn er in haar sector nauwelijks. Joosse werkt als freelance theaterdocent op scholen en in jeugdgevangenissen. De komende drie weken zijn al haar klussen afgezegd. De misgelopen inkomsten: 2.100 euro.

"Deze maand kunnen we alles nog betalen, maar volgende maand wordt het wel knijpen", aldus Joosse, die een aantal maanden zwanger is. Afgelopen 2,5 maand heeft ze amper kunnen werken door zwangerschapsklachten, waardoor haar spaarrekening zo goed als leeg is. "Het voelt gek: ik ben heel blij en wilde het tweede trimester juist een buffer gaan opbouwen voor mijn gezin. Maar dat neemt nu zo'n andere wending."

Voor 653.000 mensen in Nederland is het zzp-inkomen hun hoofdinkomen volgens cijfers van ZZP Nederland. Maar zelfstandigen in de culturele sector, de horeca en de evenementensector worden hard geraakt door de coronamaatregelen. "Als ik straks geen opdrachten meer heb, en dus geen inkomsten, waar kan ik dan terecht?" vragen zij zich af.

“De komende drie weken moet ik sowieso verplicht thuisblijven.”
Alvaro Oosterwolde, danser en docent

Donderslag bij heldere hemel

"Natuurlijk kiest iedere zelfstandige ervoor om als ondernemer risico te nemen. Maar dan heb je het wel over risico's die je in de hand hebt. Dit raakt iedereen als donderslag bij heldere hemel", zegt Leo Kits van ZZP Nederland.

Joosses partner, Alvaro Oosterwolde (27, Amsterdam), loopt als danser de komende drie weken al minimaal 1.500 euro mis. "Alle scholen waar ik les zou geven of zou invallen, hebben afgezegd. Ook repetities die ik had staan, zijn gecanceld. De komende drie weken moet ik sowieso verplicht thuisblijven", verzucht hij.

Theatermaker Tara Joosse en danser en docent Alvaro Oosterwolde. (Foto: Privécollectie)

Wel hulp bij serieuze problemen, niet meewerken bij pensioen

Het koppel is hun opties aan het overwegen. Eén daarvan is de Bijstand voor zelfstandigen (Bbz), een sociaal vangnet voor zzp'ers die bijvoorbeeld tijdelijk in nood zitten. Aan de uitkering hangt een behandeltermijn van dertien weken, de regeling wordt door gemeenten maar mondjesmaat toegekend en aan een financiële tegemoetkoming kleeft een rentepercentage van 8 procent. "Niet meer van deze tijd", zegt Marjan van Noort van FNV Zelfstandigen.

“Het is frustrerend: ik kán wel werken, maar ik mág niet.”
TJ van der Schot, hijsbegeleider

De behandeltermijn moet teruggebracht worden naar vier weken, vindt Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit Utrecht. Hij begrijpt de uitspraak van Wiebes wel. "Een groep spraakmakende zzp'ers heeft zelf de discussie rondom pensioenen en arbeidsongeschiktheid lang afgehouden. Het is inconsequent dat ze vervolgens wel hulp willen als er serieuze problemen opdoemen." Het toont volgens Schippers vooral het belang om de arbeidsmarkt structureel anders te regelen, om het aantrekkelijker te maken om mensen in dienst te nemen.

"Het is frustrerend: ik kán wel werken, maar ik mág niet", zegt TJ van der Schot (31, Gorinchem). Hij is hijsbegeleider in de evenementenbouw, april is normaliter een "topmaand". "Ik zou Masters of Hardcore in de Brabanthallen opbouwen en in april op tour gaan met Within Temptation. Het is allemaal afgelast." Daardoor loopt hij 18.000 euro aan inkomsten mis.

“Ik verwacht dat het nog veel langer gaat duren en dat we dit tot diep in mei nog voelen.”
TJ van der Schot, hijsbegeleider

Van der Schot heeft een spaarpot. "Maar die is eigenlijk bedoeld voor als ik arbeidsongeschikt raak en de periode van twee maanden moet overbruggen voordat mijn verzekering uitkeert. Het is heel onzeker: ik verwacht dat het nog veel langer gaat duren en dat we dit tot diep in mei nog voelen."

'Échte zzp'ers hebben geen recht op hulp'

"Formeel gesproken heeft Wiebes gewoon gelijk: als je écht een zzp'er bent, is het niet de taak van de overheid om je te steunen", zegt hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam Evert Verhulp. Het probleem is: "Veel zzp'ers zijn op papier misschien werkzaam als zelfstandige, maar juridisch gezien zijn het gewoon werknemers. Ze verrichten arbeid voor loon en er is sprake van een ondergeschiktheid. Zij moeten eigenlijk gewoon doorbetaald worden door hun werkgever."

ZZP Nederland en FNV Zelfstandigen hopen op een minder zware toetsing voor de zelfstandigenuitkering Bbz. Tot het zover is, trekt Van der Schot zijn eigen plan. "Ik probeer om in een andere branche aan de bak te komen. Maar als dat ook niet lukt, leg ik me erbij neer. Dan ga ik kijken of ik de mensen die het land nu draaiende houden een handje kan helpen."