Een groep medewerkers aansturen lastig? Probeer maar eens Ajax-Feyenoord in goede banen te leiden, terwijl een volle tribune beledigende teksten zingt over het beroep van je moeder. Scheidsrechter Kevin Blom (45) geeft sinds een jaar of acht workshops aan leidinggevenden in het bedrijfsleven, samen met HR-adviseurs Colinda van Dijk en Erik Kaptein. Nu is er het boek De fluitende leider, met tips voor managers.

Zijn er werkelijk zoveel overeenkomsten tussen een scheidsrechter en een manager?

"De ene keer ben ik meer een psycholoog op het veld, de andere keer meer een orkestleider - jij een toontje hoger, jij een toontje lager. Maar eigenlijk ben ik vooral een soort manager. Het grote verschil is dat voor mij de tijdsdruk vele malen groter is dan voor een ‘gewone’ manager. Ik moet in een split second een besluit nemen."

Maar in een voetbalwedstrijd zijn er heel duidelijke spelregels. Dat is in organisaties toch veel minder het geval?

"Dat is precies het probleem. Vaak zijn er allerlei handboeken en afspraken, maar als je ernaar vraagt, blijken die niet voor iedereen duidelijk te zijn. Wij pleiten ervoor dat de spelregels, zeker binnen een team, helder zijn, zodat je elkaar erop kan aanspreken. Al blijft er altijd ruimte voor interpretatie, dat is op het voetbalveld ook zo. Denk aan een handsbal. Of het echt hands is of niet, is soms voor meerdere uitleg vatbaar."

Een manager die voortdurend hamert op het naleven van regels maakt zich niet geliefd.

"Daarom moet je leren om een wedstrijd aan te voelen. Je wilt het spel niet doodfluiten, maar ook voorkomen dat het uit de hand loopt. Het vinden van die balans is lastig.

Door vlieguren te maken, leer je het steeds beter. Er zijn situaties waarin je kunt volstaan met een vermaning, in plaats van een kaart. Maar als een duidelijke lijn wordt overschreden, kun je niet anders dan een kaart trekken, of het nu in de eerste minuut is of in de 85e."

Jij verdiept je voorafgaand aan een wedstrijd uitgebreid in de speelstijl van de teams en de spelers. Waarom?

"Als leidinggevende moet je de mensen in je team kennen, zodat je weet hoe ze in bepaalde situaties kunnen reageren. Als ik weet hoe een team vaak dode spelsituaties hervat, of wie meestal de vrije trappen neemt, dan werkt dat in mijn voordeel.

Ik weet bijvoorbeeld dat je niet veel hoeft te zeggen tegen Memphis Depay, die is in zijn eigen wereld. Maar met iemand als Giovanni van Bronckhorst kun je bij wijze van spreken uitgebreid praten. Dat soort karakters moet je als scheidsrechter kennen."

Je past je leiderschapsstijl aan op de spelers?

"Ja, al betekent het niet dat ik ze ga manipuleren of anders ga fluiten. Luis Suárez kon in zijn tijd bij Ajax een heel lastige speler zijn. Hij viel graag en makkelijk in het strafschopgebied.

Door een optimale positie te kiezen, kun je dan een betere beoordeling maken - een gele kaart bij een schwalbe, maar ook een strafschop toekennen als hij daar recht op heeft. Elke situatie of wedstrijd is weer anders, dus voorbereiding is cruciaal voor een goede prestatie."

Als scheidsrechter heb je ook te maken met de tribune, die niet altijd even dol op je is. Wat is de tribune van een leidinggevende in een organisatie?

"Mijn tribune is inderdaad heel zichtbaar en hoorbaar. Soms worden er dingen geroepen over het mogelijke beroep van mijn moeder, dat komt hard binnen. Maar een leidinggevende heeft ook een tribune, zeker bij bedrijven die kritisch worden gevolgd door de buitenwereld, of in organisaties waar een Raad van Toezicht of Raad van Commissarissen meekijkt.

Alleen de juiste beslissing nemen is dan niet genoeg, het gaat erom hoe je het verkoopt aan de buitenwereld. Waarom snappen ze mij nou niet, dacht ik toen ik begon met fluiten. Maar gelijk hebben en gelijk krijgen zijn niet hetzelfde. Als ik een rode kaart heb gegeven, moet ik op een goede manier uitleg geven na de wedstrijd. Als ik daarbij onbedoeld te veel lach, kan dat al storend overkomen bij sommige supporters."

In het bedrijfsleven is al jaren een beweging gaande richting meer autonomie voor medewerkers, bijvoorbeeld door zelfsturende teams. Gaan we dat op het voetbalveld ook zien?

"Nou, nee. We worden zelfs weleens gevraagd om op een training een wedstrijd te fluiten."