Touroperator Thomas Cook is failliet, en daarmee komt een eind aan een geschiedenis die al in 1841 begon. Toen organiseerde de man aan wie het bedrijf zijn naam te danken heeft zijn eerste treinreis, van het Britse Leicester naar Loughborough. Een profiel van Thomas Cook, de toerismepionier die na 178 jaar niet langer bestaat.

Thomas Cook (de persoon, niet het bedrijf) wordt in 1808 geboren in het Engelse Melbourne. Cook is een geheelonthouder en actief in de antialcoholbeweging. Op eigen kosten brengt hij publicaties uit over de negatieve effecten van drank, naast zijn baan als houtbewerker.

In 1841 komt zijn passie voor geheelonthouding samen met het idee voor georganiseerde reizen. Voor een bijeenkomst van de antialcoholbeweging regelt Cook een speciale treinrit van Leicester naar Loughborough, waar een meeting zal plaatsvinden.

570 mensen melden zich aan voor de reis, die volgens historici geldt als de allereerste publiek geadverteerde excursie in het Verenigd Koninkrijk. Voorheen waren dergelijke reizen alleen privaat geregeld, waarbij slechts ingewijden op de hoogte waren van de excursie.

Thomas Cook combineerde zijn passie voor geheelonthouding met die voor georganiseerde reizen. (Foto: Getty)

De trip is een enorm succes, en zorgt ervoor dat Leicester nog altijd bekend staat als de geboorteplaats van toerisme. Cook ontvangt zoveel aanmeldingen voor excursies dat hij al snel zijn houtbewerkingsbaan neerlegt om meer tijd aan de reisorganisatie te wijden. Het aanbod groeit verder. In 1855 gaan de eerste reizen naar elders in Europa, en is de eerste pakketreis, inclusief eten en accommodaties, een feit. In 1866 breidt Cook uit naar de VS.

In de negentiende eeuw worden de reizigers van Cook vaak op hun bestemming ontvangen met saluutschoten en muziek. Tijden veranderen, zullen we maar zeggen.

De groei van Thomas Cook

In 1871 wordt Thomas Cook Thomas Cook & Son - een naam die intact blijft tot 2002. Zoon John Mason Cook blijkt goed zakelijk inzicht te hebben, en laat het bedrijf verder groeien. Door de jaren opent het bedrijf wereldwijd kantoren. In 1919 verkoopt het de eerste vliegtickets.

De Tweede Wereldoorlog brengt ook problemen mee voor Thomas Cook & Son - dat sinds 1928 geen familiebedrijf meer is. Ook dan al staat het bedrijf op de rand van de afgrond, maar uiteindelijk wordt het in 1948 genationaliseerd, wat aangeeft hoe belangrijk het bedrijf wordt geacht voor het Verenigd Koninkrijk. Tot 1972 blijft het bedrijf in publieke handen, als onderdeel van British Railways.

Reizigers van de failliete reisorganisatie Thomas Cook staan in de rij op het vliegveld in Malta. (Foto: Reuters)

Thomas Cook wisselt nog meerdere malen van eigenaar, tot het in 2007 samengaat met MyTravel Group - een bedrijf dat in het zesjarige bestaan overigens maar één keer winst maakte. Het begin van het einde is ingezet.

Problemen vanaf de crisis van 2008

Op 23 september 2019 is het wederom zo ver: Thomas Cook is failliet. Een nationalisering ligt nu niet meer voor de hand, en het doek lijkt dan ook definitief gevallen. Wat ging er mis?

Allereerst liepen de schulden al lange tijd behoorlijk op. Afgelopen vrijdag maakte het bedrijf bekend dat er een lening van zo'n 220 miljoen euro nodig was om schuldeisers tevreden te stellen, wat nog bij een eerdere lening van ruim 1 miljard euro komt.

Een Thomas Cook-reis naar Italië in 1937. (Foto: Getty)

De fusie van 2007 lijkt een belangrijke oorzaak van de schulden. Het was de bedoeling om jaarlijks tientallen miljoenen aan kosten te besparen en een van de grootste spelers van Europa te worden. Afgelopen mei maakt Thomas Cook echter een verlies van 1,5 miljard pond (bijna 1,7 miljard euro) bekend. 1,1 miljard pond daarvan is te wijten is aan een lagere waardering van MyTravel.

The Guardian noemt de fusie "rampzalig", en schrijft dat de hoge schulden in combinatie met veranderende trends zoals de populariteit van internetboekingen Thomas Cook uiteindelijk fataal zijn geworden.

Pakketreizen worden ingehaald door online boekingen

Aanbieders van traditionele pakketreizen worden ingehaald door goedkope vliegmaatschappijen zoals EasyJet en Ryanair en accommodatieplatformen zoals Airbnb en Booking.com, waarmee mensen online zelf hun reizen samen kunnen stellen.

Thomas Cook heeft nog veel verkooppunten, vaak op dure plekken in winkelcentra, maar wie loopt er nog een reisbureau binnen? Dat zijn vooral oudere klanten met minder geld, schrijft The Guardian.

Waar Thomas Cook dus ooit pionier was in het aantrekken van de elite die de wereld wilde ontdekken, krijgt het alleen nog aandacht van een krimpende, veel minder vermogende doelgroep. Belangrijkste concurrent TUI kampt met ditzelfde probleem, maar dat bedrijf heeft flink minder schulden en meer bezittingen zoals hotels en cruiseschepen.