Bas van Abel (Fairphone): 'We begonnen ons bedrijf met omkopen minister'

Toen Bas van Abel in 2013 begon met Fairphone, had hij eigenlijk geen idee waar hij zich in stortte. Na een crowdfundingcampagne die binnen drie maanden 7,5 miljoen euro opleverde, volgden slapeloze nachten en overwoog hij serieus om de stekker eruit te trekken. Toch hield hij vol.

"Vanaf het begin hadden we een duidelijke visie. We wisten precies waar we naartoe wilden". zegt Van Abel in gesprek met NUzakelijk.

De ondernemer deed de kunstacademie en volgde, deels in dezelfde periode, een opleiding aan de Technische Universiteit Delft. Beide opleidingen werden succesvol afgerond. De eerste zelfs cum laude. 

"Ik vind de combinatie van kunst en techniek erg fijn. Ik heb een fascinatie voor techniek. Ik wil dingen altijd openbreken en het design doorgronden. Mijn kunstachtergrond helpt me om afstand te creëren van mijn werk als ik zenuwachtig word. Ik probeer het geheel dan als een kunstproject te zien waarmee ik experimenteer, en daarbij kan eigenlijk niets verkeerd gaan."

Het idee voor Fairphone, een telefoon die op een zo eerlijk mogelijke manier wordt geproduceerd, werd geboren nadat Van Abel was benaderd door een vriend die een campagne wilde maken over het verband tussen technologie en uit mijnen afkomstige mineralen.

"We kozen voor een telefoon omdat die een mooie paradox heeft. De meeste mensen hebben wel een connectie met hun telefoon, maar niet met het verhaal erachter. Een telefoon verbindt iedereen met iedereen. Tegelijk is het een heel complex apparaat, waarvoor mineralen worden gebruikt die conflicten veroorzaken."

Een mijn

Van Abel wist niets van telefoons, dus besloot hij te beginnen bij het begin: een mijn in Congo, waar veel conflicten worden gevoed door de mineralenrijkdom. "We gingen daar met z'n tweeën naartoe en deden net alsof we een telefoonfabrikant waren. Heel naïef gingen we rondvragen: waar vinden we hier een eerlijke mijn? Na een dag wist ik al dat we het heel moeilijk gingen krijgen."

De ondernemer belandde bij de Congolese minister van Communicatie aan tafel, omdat hij wilde filmen in de mijnen. "Als we hem 250 dollar zouden betalen, kon hij dat wel regelen. Zo begonnen we dus onze social enterprise met het omkopen van een minister. Dat klinkt misschien raar, maar ik wist: deze wereld zit nou eenmaal zo in elkaar. Als je van binnenuit een systeem wil veranderen, word je ook vanuit dat systeem gedicteerd."

En het systeem veranderen, dat is wat Van Abel voor ogen had. "De telefoniemarkt is extreem gereguleerd, dat maakt deze sector lastig. Maar wij wilden laten zien dat er een markt is voor duurzame elektronica. Op die manier kun je een systeemverandering teweegbrengen. Wij hebben als eerste een telefoon gemaakt die je helemaal uit elkaar kunt halen."

Congo

In Congo werd uiteindelijk een stuk conflictvrije mijn gevonden. "We namen een steen mee en gingen langs bij KPN. Daar zeiden we: Wij gaan de Fairphone maken. Als jullie er duizend kopen, zijn jullie launching partner." Het verhaal viel goed en Van Abel vertrok naar China om een fabriek te zoeken die zijn telefoon zou kunnen maken. 

Een eerste crowdfundingcampagne volgde, waarmee binnen enkele maanden 7,5 miljoen euro werd opgehaald. "We verkochten 25.000 telefoons. Toen heb ik weleens zwetend en met tranen in m'n ogen in bed gelegen. Ik heb serieus overwogen om de stekker eruit te trekken en iedereen z'n geld terug te betalen. We wisten nog niet eens hoe we een telefoon moesten maken."

Met een vertraging van anderhalf jaar werden alle toestellen uiteindelijk geleverd. "Toen dacht ik bij mezelf: wat nu? "Ik was het bedrijf nooit begonnen met een businessplan of een idee voor de lange termijn, maar ik realiseerde me ineens dat het geen project meer was."

Tweede ronde

In 2015 volgde een tweede ronde crowdfunding, die 10 miljoen euro opleverde. "Dan heb je dus twintigduizend mensen die geld in jouw product - dat nog niet eens af is - hebben gestoken. Eén keer kon ik daar wel mee omgaan, maar twee keer was te veel", vertelt Van Abel. "Ik was destijds ook de enige bestuurder, de enige aansprakelijke." 

"Op een gegeven moment ben ik letterlijk omgevallen. Ik vloog vaak naar China, waar de telefoons werden geproduceerd, en bezocht mijn na mijn. Toen heb ik een paar weken thuis gezeten. Ik moest even afbouwen en op adem komen." Tegenwoordig werkt Van Abel vijftig tot zestig uur per week. "Dat is een stuk minder dan in het begin. Het heeft te maken met bepaalde inzichten die je krijgt."

Hij is tevreden en "ontzettend trots" op Fairphone. Voor de Fairphone 2 is net een nieuwe upgrade geïntroduceerd. "Ons belangrijkste doel is het produceren van minimaal honderdduizend telefoons per jaar, anders tel je eigenlijk niet mee in deze sector. We hopen dat binnen twee tot drie jaar te bereiken."

Op dit moment maakt het bedrijf jaarlijks zo'n vijftig- tot zestigduizend stuks. Fairphone heeft ongeveer 65 man personeel en de omzet bedraagt tegen de 20 miljoen per jaar.

Geld

Geld blijft altijd een lastige kwestie, stelt Van Abel. "Onze sales en operations moeten heel strak worden gepland. In een toestel gaan twaalfhonderd onderdelen. En wij doen niet aan voorraadopbouw, omdat dat een hoop geld kost. Eén vertraging in de keten heeft daarom grote gevolgen. We hebben al zeven keer meegemaakt dat een fabriek die bepaalde onderdelen leverde over de kop ging."

Veel geld verdienen is dan ook niet waar Van Abel het voor doet. "Ons salesteam werkt anders dan de meeste salesteams in onze sector, die als doel hebben om zoveel mogelijk telefoons te verkopen. Wij willen een telefoon verkopen aan mensen die aan een nieuwe toe zijn."

In de serie Hollandse Merken spreekt NUzakelijk met de ondernemers achter opkomende en gevestigde Nederlandse merken.

Lees andere interviews uit de rubriek

Lees meer over:

Lokaal adverteren op NU.nl

Tip de redactie