Het toerisme blijft groeien in Nederland; volgens de laatste cijfers groeide de sector de afgelopen jaren zelfs harder dan de economie. 

Eerder riepen de Verenigde Naties 2017 uit tot internationaal jaar voor duurzaam toerisme. Wat kun je als ondernemer in de branche doen op dit gebied?

NU.nl sprak Frans de Man van Stichting Retour en Stefan Hartman van het European Tourism Futures Institute (ETFI) over duurzaamheid in het toerisme.

De Man houdt zich met zijn stichting al dertig jaar bezig met verantwoord toerisme. Tegenwoordig geeft hij met name adviezen aan ontwikkelingsorganisaties en kleine ondernemers over duurzaam toerisme. Om maar te beginnen met die laatste term: duurzaam toerisme is volgens De Man "toerisme dat bijdraagt aan duurzame ontwikkeling".

"Het begrip is door de jaren heen veranderd", vertelt De Man. "Om het voor iedereen makkelijk te maken, hanteer ik twee termen: mensenrechten en de duurzame ontwikkelingsdoelen van 2030 van de Verenigde Naties. Daar kan iedereen mee uit de voeten."

Hartman is als programmadirecteur van het European Tourism Futures Institute (ETFI) expert op het gebied van toerisme. Volgens hem houdt duurzaamheid in dat 'de 3 P's' in balans zijn: people, planet en profit. "Het toerisme ligt de laatste jaren erg onder de loep", vertelt Hartman. "Vroeger ging het om 'hoe meer, hoe beter', maar tegenwoordig zou je moeten kijken naar wat toerisme betekent voor de bestemming. Niet als doel, maar als middel."

Wees je bewust van je omgeving

Als ondernemer moet je je bewust zijn van de impact die toerisme heeft op de omgeving, stelt Hartman. "Niet iedereen staat daarbij stil. Over Amsterdam wordt steeds vaker de discussie gevoerd: van wie is de stad? Van de toeristen, de bewoners, de ondernemers? En hoe krijg je een goede balans?"

"Vaak wordt bij toerisme gekeken naar drie aspecten: hoeveel toeristen komen er, hoeveel geven ze uit en hoe lang blijven ze. Het uitgangspunt bij ondernemers is vaak dat er van alles meer moet komen, maar dat is niet per se goed voor de stad of de plek waar ze zitten. Je kunt bijvoorbeeld ook met minder mensen meer bestedingen realiseren."

Het doorsijpeleffect

Volgens Hartman moet ook worden gelet op het zogenoemde doorsijpeleffect, wat inhoudt dat lagere inkomensgroepen profiteren van het vermogen van hogere inkomensgroepen. "In Zwitserland zijn dorpen waar geen ketens zijn toegestaan en waar een onderneming echt binding moet hebben met een bepaalde plek. Het geld blijft dan ook in de lokale economie en gaat niet naar de (buitenlandse) keten."

Hoewel ondernemers op zo'n beleid misschien niet veel invloed hebben, kunnen ze volgens Hartman wel openstaan voor trajecten om de lokale bevolking aan het werk te helpen.

Volgens De Man staan zogenoemde 'tax breaks' en lage lonen een goede werking van het doorspijpeleffect in de weg.

Lever een bijdrage aan de sociale agenda

Je zou per gemeente moeten kijken naar het sociaal beleid en bedenken hoe je als ondernemer daaraan een bijdrage kunt leveren, vindt De Man. "Hoe kun je toerisme inclusief maken? Daarmee bedoel ik dat het een positieve bijdrage kan leveren voor bijvoorbeeld mindervaliden, jongeren met een achterstand, ouderen en vluchtelingen."

Redeneer vanuit de klant

Probeer ook vanuit de consument te redeneren, adviseert Hartman. "Dus ga niet eerst een product of dienst lanceren en vervolgens bedenken hoe je daar mensen enthousiast voor kunt maken, maar draai het om. Bekijk: welke waarde kan ik creëren waar de consument behoefte aan heeft? Koppel daar vervolgens een verdienmodel aan."

Ga een duurzame relatie aan

Als je in economische zin naar duurzaam ondernemen kijkt, zou je volgens Hartman meer moeten letten op het opbouwen van een (duurzame) relatie met je klanten. "Waardoor blijven mensen terugkomen naar jou, wat vinden ze belangrijk? Ga een persoonlijke relatie aan met je klanten en probeer ervoor te zorgen dat ze hun ervaringen delen, bijvoorbeeld via social media. 'Via-via' lijkt de way to go."

Neem een voorbeeld aan anderen

De Man noemt Nivon Natuurvrienden, een organisatie die mensen en natuur bij elkaar wil brengen, een goed voorbeeld van "een andere vorm van recreatie". "Zij bedrijven toerisme op een eerlijke manier en met oog voor de natuur. Ze richten zo weinig mogelijk schade aan aan de natuur, houden rekening met de sociale en culturele omgeving en in hun wandelgidsen besteden ze aandacht aan de samenhang tussen cultuur en natuur."

Denk goed na over een investering in toerisme

Met de cijfers die het CBS maandag bekendmaakte, lijkt het voor ondernemers misschien een goed idee te investeren in de toeristenbranche. De Man heeft echter nogal wat kanttekeningen bij de cijfers die worden genoemd.

"De toerismebranche is complex en als het CBS zegt dat er groei is, moeten ze aangeven waar die groei precies zit. Volgens mij geven de gebruikte cijfers een onvolledige voorstelling van zaken. Ondernemers die duurzaam willen investeren, zouden daardoor op de verkeerde paarden kunnen wedden."