Het komt de laatste tijd regelmatig voor dat bedrijven en instellingen hun medewerkers preventief willen ontslaan, voor het geval de zaken in de nabije toekomst minder gaan.

Volgens het UWV, dat jaarlijks 60.000 ontslagaanvragen behandelt, kan een ontslagbesluit een half jaar vooruit genomen worden.

Dat betekent dat werknemers te horen krijgen dat ze nog maximaal 6 maanden aan het werk blijven, voordat ze de laan uit gestuurd worden. Volgens het UWV gaat het dan om arbeidsplaatsen die structureel vervallen, zoals bij veel bouwbedrijven het geval is.

Bedrijven met een tijdelijk dipje van minder dan 26 weken, kunnen voor ontslag niet bij het UWV terecht, aldus Azarja Gutter van het UWV.

Het UWV kwam het afgelopen weekeinde bij de vakbonden  onder vuur te liggen bij het toekennen van preventief ontslag voor 1100 thuishulpen van zorgaanbieder Sensire in de Achterhoek. Deze instelling is onzeker over de toekomst,  nu gemeenten volgend jaar de thuiszorg moeten gaan organiseren en financieren.

Maar omdat ze moeten bezuinigen is het nog maar de vraag voor welk bedrag de huidige zorgaanbieders hun werk mogen blijven doen.

Schandalig

De Abvakabo/FNV vindt  het schandalig dat het UWV op dit moment al een ontslagvergunning afgeeft, terwijl niet zeker is of Sensire en de 400 andere zorgaanbieders, hun werk structureel verliezen. ''Zij hadden daarom hooguit een voorwaardelijke vergunning mogen afgeven. Dit zet de deur open voor veel meer zorgorganisaties om deze constructie toe te passen”, aldus de bond.

Arbeidsmarktdeskundige prof. Ton Wilthagen van de Universiteit van Tilburg, vindt het begrijpelijk dat de directies van zorginstellingen als Sensire het zekere voor het onzekere nemen en de mogelijkheid open houden hun mensen op termijn te ontslaan. ''Maar maatschappelijk ligt deze zaak toch anders”, zegt hij.

"'Deze mensen raken misschien gedemotiveerd, terwijl we weten dat ze in de toekomst toch nodig zijn, ook al omdat de overheid graag wil dat mensen tot steeds hogere leeftijd thuis blijven wonen."

"Ik geloof er niet zo in dat familie en vrienden die zorg kunnen overnemen. We hebben inmiddels een tweeverdienercultuur. De kinderen hebben er gewoon geen tijd voor, als ze al in de buurt van hun ouders wonen."

In dienst

Wilthagen sluit dan ook niet uit dat de mensen voor wie nu een ontslagvergunning binnen gehaald is, straks weer in dienst genomen worden, maar dan tegen een lager uurloon, zoals de vakbonden vermoeden. Het uurloon van thuishulpen is niet heel hoog en varieert van 8,50 euro tot 12,50 euro.

Wilthagen:  ''Maar ik denk dat minister Asscher (sociale zaken)  in een heel moeilijk pakket terecht komt als het ontslag gebruikt zou worden om de medewerkers weer goedkoper in dienst te nemen. In het sociaal akkoord dat hij met werknemers en werkgevers heeft afgesloten, heeft hij zich juist afgezet tegen een verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt. Dan kan hij niet accepteren dat de ontslagen thuishulpen straks weer onder mindere voorwaarden aangenomen worden.”

Versoepeling

De afgelopen jaren is er veel gesproken over het versoepelen van het ontslagrecht, dat inflexibel en zeer nadelig voor werkgevers zou zijn. Maar tot concrete voorstellen aan de Tweede Kamer om daar verandering in te brengen, is het nog niet gekomen.

Maar volgens hoogleraar Wilthagen heeft de praktijk binnen en buiten de huidige regelgeving, een eventuele nieuwe wet al achterhaald. "Met allerlei flexconstructies en tijdelijke contracten is er al sprake van omzeiling van het ontslagrecht. Het verlenen van preventief ontslag zou je ook een vorm van versoepeling van het ontslagrecht kunnen noemen, al past het in de huidige regelgeving."

"Dat krijg je als je een verouderde wet heel lang niet moderniseert. Dan zoekt de praktijk naar oplossingen. En Nederland is dan wel weer zo’n liberaal land dat dat geaccepteerd wordt."