Elf 'topondernemers' geeft in een nieuwe tv-serie een inkijkje in hun persoonlijke leven als bestuurder.

De ondernemers zijn het onderwerp van het zesde deel in de reeks 'Kijken in de ziel' (NTR) van interviewer Coen Verbraak, die eerder onder meer psychiaters, advocaten en politici bevroeg naar hun leefwereld.

Het verschil met die eerdere beroepsgroepen is dat ondernemers vaak snel en besluitvaardig reageren, zegt Verbraak tijdens een voorpremière van de serie in een theater in Amsterdam.

"Advocaten leven in hun eigen juridische wereld en waren daardoor soms onduidelijk. Politici hebben er belang bij om niet altijd het achterste van hun tong te laten zien, en psychiaters zijn vooral gewend om te luisteren."

De antwoorden van de ondernemers geeft de nieuwe reeks gesprekken volgens Verbraak de nodige energie.

Negatieve beeldvorming

TomTom-topman Harold Goddijn, als een van de geïnterviewden aanwezig bij de voorpremière, zegt dat het goed is "om ondernemers eens aan het woord te laten". "Die kant van het debat wordt niet goed gevoerd", zegt hij over de negatieve beeldvorming die bestuurders soms ten deel valt in de media.

'Keukenkoning' Ben Mandemakers, valt Goddijn deels bij. Hij slaat naar eigen zeggen veel media-optredens af, maar "Coen stelt serieuze vragen". En, beaamt hij, "ondernemen leeft. Dat is ook een erkenning".

Goddijn en Mandemakers gaan in de serie samen met de andere 9 topondernemers - waaronder Jeroen van der Veer (Shell), Duncan Stutterheim (ID&T) en Sylvia Tóth (voorheen uitzendbedrijf Content) - veelal openhartig in op vragen over de rol van toeval, leiderschap en hoeveel uur zij per week werken.

Geluk

'Geluk' kan een doorslaggevende factor zijn, zegt Goddijn in de eerste aflevering. Alle technieken die TomTom in 2004 nodig had om zijn eerste navigatiekastje te presenteren waren op dat moment net voorhanden. "En wij waren de eersten die dit als consumentenproduct samenvoegden en op de markt brachten."

De oorlog in het voormalige Joegoslavië betekende het 'geluksmoment' voor Atilay Uslu (luchtvaartbedrijf Corendon), wiens bedrijf voor een belangrijk deel is gebouwd op de migratiestroom tussen Nederland en Turkije. Door die oorlog moesten mensen omreizen en pakten ze vaker het vliegtuig.

Leider in loondienst

CEO's als Jeroen van der Veer, Syvlia Tóth en Rijkman Groenink (voormalig topman van ABN Amro), beamen in de serie dat een 'chief executive' niet per se een 'ondernemer’ is, maar meer een “leider in loondienst”.

"Een ondernemer draagt zelf risico", zegt Tóth. "Volgens mijn definitie zijn de leiders van grote concerns geen ondernemers."

"Ondernemen is risico's nemen met andermans geld", vat Hans Weijers zijn rol als voormalige topman van AkzoNobel samen. Dat is een andere rol dan in familiebedrijven, waar je van kleins af aan met de onderneming wordt opgevoed, wil hij maar zeggen.

Een van de roergangers van een familiebedrijf is Marlies van Wijhe (Van Wijhe Verf). "Ik ben het bedrijf, dat staat heel dichtbij", zegt zij in de serie.

Openhartig

Op persoonlijke vragen gaan niet alle bestuurders, zoals de wat gereserveerde Ronald van Zetten (HEMA), even diep in. Maar Rijkman Groenink is openhartig als het onderwerp empathie ter sprake komt.

"Empathie is niet mijn sterkste kant, dat moet ik toegeven", zegt hij over zijn tijd aan het roer bij ABN Amro. "Soms had ik het gevoel dat ik iemand uitbundig had geprezen, maar een week later kreeg ik te horen dat diegene het zo fijn had gevonden als ik hem een complimentje had gegeven."

In de omgang met personeel moet je als ondernemer hoe dan ook het goede voorbeeld geven - en bijvoorbeeld als eerste op kantoor zijn, stelt Ben Mandemakers, die zijn keukenimperium vanuit een schuurtje met drie keukens uitbouwde naar een bedrijf met 5000 medewerkers.

Uren maken

Dat betekent ook lange weken (en weekenden) maken, zoals Van der Veer vertelt. "De dames bij de receptie wensten mij op vrijdag een 'prettig weekend', maar ze wisten niet dat ik vervolgens naar Rotterdam Airport ging, op weg naar zaken het Midden-Oosten."

Als leider sta je er bij belangrijke beslissingen vaak alleen voor, dus "moet je rechte schouders hebben", concludeert onderneemster Thecla Bodewes (eigenaar van twee scheepswerven). "Het gaat om durven, doen en doorzetten."

Ondanks de relatieve eenzaamheid kan de relatie met andere bestuurders soms intiem zijn, bekent Sylvia Tóth. "Een paar bestuurders zijn 20 jaar bij me gebleven, langer dan elke man die ik ooit heb gehad."

De serie 'Kijken in de Ziel: topondernemers’ (NTR) wordt vanaf maandag 22 juli wekelijks om 21:15 uur uitgezonden op Nederland 2. Een gelijknamig boek verschijnt in november 2013.