AMSTERDAM - De Nederlandse overheid heeft overheidsbedrijven en rijksdiensten zonder visie of goed plan geprivatiseerd en verzelfstandigd.

Dat heeft in plaats van een kleinere rijksdienst geleid tot een veel complexer bestuur. Dat concludeert de Eerste Kamercommissie onder leiding van Roel Kuiper (ChristenUnie) in een dinsdag gepubliceerd rapport.

Vanaf 1980 heeft de Nederlandse overheid bedrijven afgestoten, zoals energiebedrijven en PTT (nu KPN, TNT Express en PostNL). Ook werden rijksdiensten verzelfstandigd, zoals uitkeringsinstantie UWV en de Nederlandse Spoorwegen.

De commissie constateert dat bij de privatisering en verzelfstandiging verschillende ministeries geen samenhangend beleid voerden. Ook waren vooraf geen kaders opgesteld waaraan de besluitvorming kon worden getoetst. Mede hierdoor hebben de processen 'veel tijd en parlementaire aandacht gekost'.

Verantwoordelijkheid rijksoverheid

De commissie pleit ervoor alsnog orde te brengen in wat onder de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid valt, en wat private taken zijn. "Dit vereist een rijksbrede aanpak onder leiding van het ministerie van Binnenlandse Zaken."

Overigens is voor de Rijksdienst een projectministerie in het leven geroepen, dat geleid moet worden door beoogd minister Stef Blok (VVD).

Als de verhoudingen tussen overheid en private diensten en verzelfstandigde bedrijven helderder zijn, kan ook de rol van het parlement verbeteren. In het rapport constateert de commissie dat over de NS soms wel wekelijks werd gesproken.

"Het moet helder zijn waar het parlement als medewetgever en controleur zeggenschap over heeft." Dat kan alleen als het toetsingskader wettelijk is vastgelegd, meent de commissie-Kuiper.