Duitsland is windkampioen én kolenboer van Europa

Nergens verandert de energiemarkt zo spectaculair als in Duitsland. Het land schakelt één voor één zijn zeventien kerncentrales uit.

Ondertussen verrijzen in razend tempo op land en in de zee duizenden windturbines. Maar wat minder mensen weten: ook de kolencentrales draaien op volle toeren.

Bondskanselier Angela Merkel nam een ferm besluit nadat aan de andere kant van de wereld honderdduizenden Japanners hun huizen moesten verlaten toen de Fukushima-kerncentrale op ontploffen stond. Zoiets mocht Duitsland niet gebeuren; het land moet over tien jaar kernenergie-vrij zijn.

Windmolens vullen het gat dat deze gesloten kerncentrales in de elektriciteitsvoorziening gaan achterlaten. En dat gaat hard. In 2011 zijn bij onze oosterburen 22.300 windmolens geïnstalleerd, zo meldde de Nederlandse ambassade in Duitsland onlangs.

In dat ene jaar tijd nam de hoeveelheid windenergie met een kwart toe, tot 46,4 miljard KWh. Dat is 7,6 procent van de totale hoeveelheid geproduceerde elektriciteit. Ter vergelijking, in Nederland is het aandeel wind in het totale elektriciteitsverbruik iets meer dan 4 procent, bijna twee keer zo weinig dus. Dit blijkt uit cijfers van die het CBS afgelopen maand publiceerde.

Deze grote toename van de hoeveelheid windenergie zorgt voor hoofdbrekens bij de beheerders van de hoogspanningsmasten en -kabels. Want het is niet makkelijk om al die stroom te vervoeren door een net dat daar niet op berekend is.

Tennet

Die hoofdbrekens zijn niet alleen te vinden achter de bureaus van Duitse netbeheerders. Ook het Nederlandse Tennet kampt met deze problemen, omdat Tennet enkele jaren geleden een deel van het Duitse hoogspanningsnet heeft gekocht. Dit deel ligt in het noordwesten van Duitsland.

Deze koop ging relatief ongemerkt voorbij en ook de eerste periode na de koop liep alles op rolletjes voor Tennet. Totdat bondskanselier Merkel besloot om de kerncentrales te sluiten en die te vervangen door windmolens; vooral ook windmolens op zee. Want deze windmolens zijn namelijk vooral gepland in het gebied waar Tennet de scepter zwaait.

Dat betekent dat het Nederlandse bedrijf - waarvan de rijksoverheid overigens 100 procent van de aandelen heeft – ineens overal veel dikkere kabels moet aanleggen. En dat kost veel geld, geld dat Tennet niet heeft.

Onvoorspelbaar

Maar er is nog iets anders aan de hand met windenergie: je kan er niet op rekenen, omdat het niet altijd waait. Dit terwijl er wel altijd behoefte is aan een bepaalde hoeveelheid stroom, de basislast.

Wat blijkt nu? Deze basislast wordt voor een groot deel geleverd door kolencentrales. Dat komt onder meer doordat de prijs van kolen niet erg hoog is op het moment. De Duitse kolencentrales draaien overuren. Ze staan letterlijk roodgloeiend.

Ook kolencentrales die al met pensioen waren, krijgen een goede schoonmaakbeurt en worden weer aangestoken. Voor gas, dat toch een stuk schoner is dan de vooralsnog onmisbaar gebleken kolen, is een minder dankbare rol weggelegd. Gascentrales vullen de tekorten op die ontstaan als de wind niet waait en er meer vraag is dan er door de basislastcentrales geleverd wordt.

Gasfornuis vs barbecue

Gascentrales kunnen veel makkelijker uit en aan gezet worden. Er wordt wel eens de vergelijking gebruikt van de barbecue en het gasfornuis. Kolencentrales zijn net barbecues. Het duurt even voordat je ze lekker warm gestookt hebt, maar dan doen ze het ook prima. Gascentrales zijn als gasfornuizen: je draait aan de knop, houdt er een vuurtje bij en je kan gaan koken.

Omdat niemand weet wanneer de wind stil valt, worden gascentrales gebruikt om standby te staan. Een kolencentrale die vanuit stand-by-stand moet gaan draaien levert daarentegen pas elektriciteit als de wind al weer lang en breed is aangetrokken.

Mix

Op de korte termijn krijgen onze oosterburen dus ook kolen in ruil voor kernenergie. De Duitse omwenteling naar duurzame energie heeft vooral op de lange termijn positieve effecten op het klimaat. Windenergie en gascentrales leveren nu al een stevige bijdrage in de energiemix. En met de onstuitbare opkomst van de windturbine in Duitsland zal die bijdrage blijven groeien.

Meer weten over slim energie inkopen?

Tip de redactie