Wanneer de sinistere stem me toe sist: “Drink Coca Cola ijs- en ijskoud!”, lopen de rillingen me over de rug, zo hard komt de boodschap binnen bij me.

Door Nuhi Bunyak

De wijze waarop deze en andere reclame inspeelt op je gemoed vind ik zorgelijk. In China blijf ik door mijn nog gebrekkige kennis van de gesproken maar zeker de geschreven taal gevrijwaard van de invloed van reclames en marketing. Althans van de betekenis ervan omdat ik de vorm van de boodschappen wel meekrijg – in iedere lift hangt hier een beeldscherm met reclames – en dat blijkt toch alle verschil te maken.

Als ondernemer snap ik uiteraard het feit dat er reclame moet zijn. Maar een beetje minder – en vooral minder indringend – mag van mij wel. Alhoewel, wanneer ik aan vrienden vraag hoe zij de Coca Cola reclame ervaren, blijken zij er veel minder bij stil te staan. Totdat ik ze er op wijs.

Bombardement

Ben ik gevoeliger geworden voor de continue op je emoties inspelende reclames? Wellicht door het gebrek aan blootstelling eraan? Of zijn mijn vrienden misschien ietwat afgestompt geraakt door het continue bombardement van de marketing machinerie waar ze in Nederland aan blootstaan? Ik heb geen idee maar het verschil in ervaring vind ik wel opvallend.

Het reclamebombardement vind ik dan ook het minst plezierige aan mijn bezoek aan Nederland. Terwijl ik nog in Nederland woonde vond ik het al niet leuk – ik zette bijvoorbeeld altijd mijn autoradio af tijdens reclameblokken – maar nu heb ik er echt last van. Misschien iets om over na te denken met zijn allen. Die voortdurende emotionele belaging moet toch invloed hebben op ons denken en ons welzijn, lijkt me zo?

Invloed

Ik weet niet of hier in de sociale wetenschappen onderzoek naar wordt gedaan maar als dat niet zo is, wordt het hoog tijd. Wat is precies de uitwerking van al die recames op ons gevoelsleven? Op ons vermogen tot oordelen? Maar bovenal op ons besluitvormingsapparaat. Het doel van de reclames is uiteindelijk het beinvloeden van onze besluiten. Met name de invloed van al deze boodschappen in de besluitvorming over politieke zaken, zoals stemmen – wat jullie op twaalf september allemaal weer gaan doen – moet worden onderzocht.

Hoe vrij zijn wij in ons denken? Hoeveel bewustwording van de ongelooflijke hoeveelheid reclameboodschappen die we dagelijks verstouwen is nodig om hoeveel vrijheid van denken en handelen te behouden? Allemaal in mijn ogen zeer relevante en belangrijke vragen.

Ik lees momenteel het boek 'Thinking, Fast and Slow' van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman. Een nogal indringend relaas over de mechanismen waarmee wij denken. Al lezend worden mijn zorgen over de invloed van reclame alleen maar groter.

Schrik

Wanneer je je bewust wordt van mechnismen zoals 'framing' (kleine verschillen in omstandigheden hebben soms buiten-proportionele invloed op de uitkomst van ons besluitvormingsproces) en 'anchoring' (geef mensen een 'anchor', bijvoorbeeld een getal, en latere oordelen en besluiten worden hierdoor aantoonbaar beinvloed) en hun relatie tot rationele oordeels- en besluitvorming, schiet de schrik bij mij binnen.

We zijn echt veel en veel minder rationeel dan we allemaal denken. En dat geeft te denken.

Nuhi Bunyak is ondernemer en essayist in het zuiden van China. Zijn bedrijf South China Management Solutions participeert in de horeca en adviseert Chinese en Westerse ondernemingen. Hij is bereikbaar op nuhibunyak@gmail.com