DEN HAAG - De tekortcijfers zijn stevig, maar het is de nieuwe realiteit. Dat zegt premier Mark Rutte in een eerste reactie op de nieuwe voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) voor de Nederlandse economie.

''We zullen die werkelijkheid samen onder ogen zien'', aldus Rutte. ''Dat hebben we ook afgesproken in het regeer- en gedoogakkoord.''

De premier is in Brussel voor een bijeenkomst met Europese regeringsleiders. Daar zei hij donderdagochtend in de CPB-voorspellingen nog wel een lichtpuntje te zien, namelijk dat de economische groei volgend jaar zal aantrekken.

In reactie op de kritiek dat het kabinet te veel zou willen bezuinigen, wees Rutte erop dat ook hervormingen nodig zijn. Maar de overheidsfinanciën moeten op orde, zo maakte de premier duidelijk. ''We kunnen niet te lang te hoge tekorten hebben, dat is schadelijk voor de Nederlandse economie.''

De Jager

''Hoewel het nog om voorlopige cijfers gaat, moeten we de realiteit onder ogen zien. De economische prognoses vallen iets mee, maar uit de voorspellingen blijkt ook dat het begrotingstekort fors hoger uitvalt. Dat valt echt tegen", aldus minister van Financiën Jan Kees de Jager.

"Het betekent dat we achterop dreigen te raken bij het gezond maken van de overheidsfinanciën. Daarover gaan we de komende weken met elkaar in gesprek.''

Vanaf maandag zullen onderhandelaars van regeringspartijen VVD en CDA en van gedoogpartner PVV in het Catshuis praten over noodzakelijke maatregelen.

Een overzicht van de belangrijkste reacties uit de politiek en het bedrijfsleven:

Volgens CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma plaatsen de CPB-cijfers Nederland voor een grote opgave. "Het gaat het CDA er nu om hoe we de economie weten te versterken maar tegelijk oog houden voor de effecten in de samenleving."

"De blik moet gericht zijn op de toekomst en we moeten oog hebben voor elkaar. De 3 procent uit Brussel is voor ons een richtsnoer, maar een gezonde economie en een gezonde samenleving vormen de uitdaging van deze onderhandelingen.''

PvdA

Jeroen Dijsselbloem, waarnemend fractievoorzitter PvdA ,spreekt van 'behoorlijke tegenvallers'. "Het kabinet zit met haar beleid op een dood spoor. Radicale harde bezuinigingen zitten in de pijplijn. Er komt nu nog eens 9 of 10 miljard euro bovenop. Alleen bezuinigen, moet het kabinet loslaten. Er moet gekozen worden voor een verstandige combinatie van beperkte bezuinigingen en hervormingen die de economie versterken."

"Als er nu enorme bedragen onttrokken worden aan de economie, dan komen we in een negatieve spiraal. Bezuinigen en hervormen dus om te zorgen dat de economie op gang komt. Je kunt op tal van terreinen stappen zetten, zoals op de arbeidsmarkt, woningmarkt en de studiefinanciering.''

VVD

Stef Blok, fractievoorzitter VVD: ''De 3 procent uit Brussel is niet heilig, maar af van die tekorten willen we wel. De VVD is altijd geweest van de financiële degelijkheid, we willen geen rekeningen doorschuiven. Dat is nu ook onze inzet. In het regeerakkoord is een enorme stap gezet om de banenmotor op gang te krijgen. Nu moeten we vervolgstappen zetten om het vertrouwen weer terug te krijgen."

"De inzet is om eruit te komen op een manier waar Nederland beter van wordt. De VVD is altijd een partij geweest die weet dat hervormingen en bezuinigingen nodig zijn. In het verkiezingsprogramma zijn ook ruim voldoende mogelijkheden opgenomen om de nodige maatregelen te nemen. Ik zie het met vertrouwen tegemoet.''

PVV

Geert Wilders, fractievoorzitter PVV: ''Het zijn moeilijke cijfers, maar wij zijn geen cijferfetisjisten. We moeten doen wat goed is voor Nederland en voor de burger. We moeten ons niet blindstaren op cijfers. Ik vraag me af of zo ver bezuinigen wel verstandig is. Er staat niets vast, ook niet die cijfers. We gaan een flink robbertje vechten vanaf maandag."

SP

Emile Roemer, fractievoorzitter SP: ''Die 3 procent uit Brussel in 2013 is onhaalbaar en heel onverstandig. Als we dat wel zouden doen, dan zijn de bezuinigingen voor de korte termijn zo rigoureus, dat raakt mensen zo hard in de portemonnee. We zitten in een recessie. De korte-termijnbezuinigingen moet je echt loslaten."

"Je moet met een investeringspakket komen, geld naar voren halen om de economie op korte termijn te stimuleren en meer mensen aan het werk te helpen. Voor de langere termijn moet je de boel op orde krijgen. We denken dan bijvoorbeeld aan de hypotheekrenteaftrek en het aanpakken van bureaucratie in de zorg.''

GroenLinksfractievoorzitter Jolande Sap: ''Dramatische CPB-cijfers. Als het kabinet vasthoudt aan een tekort van 3 procent in 2013 moet 9, maar inclusief uitverdieneffecten zelfs 15 miljard bezuinigd worden. Zoveel extra bezuinigen is funest voor mensen en economie. Geen tijd meer voor taboes. Er is geen ontkomen meer aan, kabinet: hervorm nu!''

D66

D66-leider Alexander Pechtold: ''Stevige cijfers van het CPB. Nog veel steviger dan we hadden verwacht. De staatsschuld neemt met 77 miljoen per dag toe. Volgend jaar een tekort van 28 miljard. Nu moeten we zo snel mogelijk hervormen en aanpakken. Het kabinet schuift nu al jaren grote hervormingen op arbeid, zorg en wonen voor zich uit."

"De staatsschuld moet terug en de economie moet aangezwengeld worden. Het uitgangspunt is dat je je aan de regels houdt. Andere Europese landen die er nog slechter voor staan dan Nederland, houden we daar ook aan. Taboes moeten niet langer vooruitgeschoven worden. Rutte, regeer of treed af. Het speelkwartier is voorbij."

VNO-NCW

Bernard Wientjes, voorzitter van de werkgeversverenigign VNO-NCW zegt te zijn geschrokken. "Het tekort is toch veel hoger dan geraamd, dus we zullen zwaar moeten bezuiniginen. Dat is noodzakelijk op de korte termijn, maar we moeten ook onze energie richten op hervormingen voor de lange termijn. We zijn zijn er in 2015 niet uit, het is alle hens aan dek."

"De onderhandelaars moeten in het Catshuis eerst kijken naar de grote hervormingen op de lange termijn zodat je er in 2015 en 2016 uit bent en structureel weer onder de 3 procent zit en reken dan terug naar 2013 en vindt de bezuinigingen die niet direct de economische groei aantasten. Je moet niet sprokkelen als je structureel niks doet. Groei ons uit de problemen.''

MKB

MKB Nederland onderschrijft dat de overheidsfinanciën op orde moeten worden gebracht. Maar de werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf zou het ook onverstandig vinden als het kabinet krampachtig vasthoudt aan een begrotingstekort van 3 procent in 2013 . ''Om nu de lasten van burgers en bedrijven te verhogen en het consumentenvertrouwen aan te tasten om die 3 procent te halen is geen goed idee. Daar wordt niemand beter van.”

Wim Boonstra- chef econoom Rabobank toont zich een beetje opgelucht. "Qua groei ligt het ergste achter de rug, die gaat dit jaar weer aantrekken. Wil men uitkomen op de doelen voor overheidsfinanciën dan moet er wel stevig worden bijgestuurd maar de vraag is of je dat nu al moet doen."

"We zitten niet in hetzelfde water als in 2009, toen we een enorme val meemaakten. Opvallend is wel dat de werkloosheid hoger uitkomt dan verwacht en dat de overheidsfinanciën verder verslechteren.''

ING

Hoofdeconoom Charles Kalshoven van ING: ''Om het tekort met 9 miljard euro terug te brengen moet je bij grove benadering voor 15 miljard euro aan maatregelen nemen omdat de extra bezuinigingen de economische groei drukken.''

Kalshoven verwacht dat de economische groeiverwachtingen van het CPB niet gehaald worden. Dat heeft te maken met de aanhoudende hoge olieprijs en een mogelijke verdere daling van de euro die een bedreiging vormen voor de economie.

Van Wijnbergen

Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie aan de universiteit van Amsterdam: ''Het is stuitend dat het kabinet nog geen visie heeft op de manier waarop de financiën op orde moeten worden gebracht. De financiële markten eisen nu dat er op korte termijn knopen worden doorgehakt over de structurele problemen in de economie, niet dat er maanden geruzied gaat worden.''

Lans Bovenberg, hoogleraar economie aan de universiteit van Tilburg: ''Er zit duidelijk een structureel probleem in de overheidsfinanciën dat moet worden aangepakt. Maar uit de cijfers van het CPB blijkt nog niet hoe groot dat probleem is, daarvoor moeten ze worden gecorrigeerd voor de stand van de economie."

"Ruw gezegd lijkt 15 miljard euro bezuinigen me nu te veel. Om het structurele probleem aan te pakken is eerder 10 miljard euro aan bezuinigingen nodig, waarvan de helft in deze kabinetsperiode moet worden gevonden'', aldus Bovenberg.