De meeste Westerlingen ervaren het Chinese straatleven in eerste instantie als een schok. Ook ik.

Het geluid van claxons schalt onophoudelijk door de avondlucht vanuit het kluwen van langs elkaar heen wriemelende auto's. Een wirwar aan voetgangers, fietsers en mensen op brommers passeert me links en rechts, elkaar en mij op het laatste moment ontwijkend.

Allemaal staren ze me in het voorbijgaan aan. De scene wordt omzoomd door in de schemering opgloeiende, rokende barbecues, in felle kleuren verlichte winkelgevels en mensen die het behangplaksel uit hun keel verwijderen met, zo lijkt het, zoveel mogelijk bijgeluiden.

Overdonderend

De eerste straatervaringen in China kunnen overdonderend zijn. Een auto stopt vlak voor me terwijl ik sta te wachten om over te steken. Het achterportier van de auto gaat open, twee armen steken een baby uit de opening.

De baby draagt een typisch kledingstuk dat wij niet meer kennen: een kruisloze broek. Handig wanneer je de baby vanuit de auto zijn behoefte wilt laten doen vlak voor de schoenen van een argeloze buitenlander.

Zodra de behoefte is gedaan trekken de armen het kind weer naar binnen, wordt de deur met een klap dichtgetrokken en is de auto weer op weg, uiteraard luid claxonerend.

Oversteken

Ik kan dan verder met mijn pogingen om over te steken. Een avontuur op zich, zeker 's avonds. Aangezien de geschreven regels er kennelijk zijn om overtreden te worden, moet je de ongeschreven regels zien te ontdekken om je heelhuids in het Chinese verkeer te begeven.

Het belangrijkste verschil is dat de regels rondom oogcontact precies omgekeerd zijn aan die in Europa. Wanneer je in Europa wilt oversteken, maak je oogcontact met de chauffeur van de naderende auto en... gaan. Doe je dat in China is het best mogelijke gevolg een noodstop van de auto. Het slechtst mogelijke gevolg laat zich raden.

Oogcontact maken betekent hier: “Hij heeft me gezien, ik ben sterker, dus hij wacht wel.” Vrachtwagen gaat voor auto gaat voor brommer of motor gaat voor fiets gaat voor voetganger. Het recht van de zwaarste.

Handelsleven

Het straatbeeld als sociaal systeem staat natuurlijk niet op zichzelf. Ook het handelsleven laat een zekere chaos zien waarin je de ongeschreven regels moet zien te ontdekken.

Chaos, die onder meer tot uitdrukking komt in de enorm hoge omloopsnelheid van activiteiten in winkelpanden. De ene dag een kledingzaak, de andere dag een supermarkt, de derde dag een fietsenmaker.

Overheid

Ongeschreven regels die mede tot uitdrukking komen in onvoorspelbaar verlopende afspraken met de overheid wanneer je daar zaken mee hebt te regelen.

Het ene moment lijk je nergens te komen met de aanvraag voor een werkvergunnning, het andere moment beginnen er ineens mensen in actie te komen en sta je na een uur buiten met het begeerde boekje. Het verschil tussen die twee momenten blijft voor mij onduidelijk.

Zowel het straatleven als het handelsleven gaat vierentwintig uur per dag, zeven dag per week in volle vaart door. Hoe anders dan in Nederland met zijn stille avonden en zondagen. Ze zijn beide een reflectie van de vibrerende en hectische samenleving die hier is ontstaan. “Anything goes”, lijkt het wel. Geweldig.

Nuhi Bunyak is ondernemer en essayist in het zuiden van China. Zijn bedrijf South China Management Solutions participeert in de horeca en adviseert Chinese en Westerse ondernemingen. Hij is bereikbaar op nuhibunyak@gmail.com