Moeten slecht schrijvende ambtenaren loonsverlaging krijgen? Onzinnige vraag, maar omdat we in Nederland dol zijn op polls, liet het tijdschrift Onze Taal zijn lezers twee jaar geleden antwoord geven. Het resultaat: ja, vond 58,7 procent, nee, zei 41,3 procent.

Zoals met de meeste polls het geval is, heeft de uitkomst verder geen gevolgen gehad. Er zijn bij mijn weten in ieder geval geen drommen ambtenaren gekort op hun inkomen. Maar ik heb wel de indruk dat het nut van begrijpelijk schrijven inmiddels wat breder wordt ingezien.

Begrijpelijk schrijven is vooral: compact schrijven. Sommige neerlandici zijn van mening dat een zin niet langer mag zijn dan veertien woorden. Daar heb ik dus na mijn vorige zin al een conflict mee.

En laatst gaf ik een training aan gemeenteambtenaren die een week eerder hadden geleerd dat de zinnen in hun brieven maximaal negen woorden lang mogen zijn. Je kunt ook overdrijven. Compact schrijven is weliswaar dé manier om effectief te communiceren, maar we moeten de lezer wel serieus blijven nemen.

Punt

Scheppen gaat van au, maar schrappen gaat dat zeker. Veel mensen hebben er moeite mee om het mes te zetten in hun eigen teksten. ‘Kill your darlings’, heet dat dan, allemaal woorden om zeep helpen die je net met zoveel hartstocht hebt opgeschreven. En toch zal niemand ontkennen dat een tekst er doorgaans alleen maar van opknapt.

Lees uw laatste zakelijke brief, blog, memo, artikel of rapport er nog maar eens kritisch op na. U zult zien dat u zich te buiten bent gegaan aan lange zinnen en overbodige woorden. Lange zinnen kun je meestal afkappen bij woorden als maar, zodat, nadat, terwijl, waarbij, toen…

Zet daar gewoon een punt en begin een nieuwe zin. Voorzetseluitdrukkingen als in het kader van en ten behoeve van zijn meestal te vervangen door één voorzetsel.

Viswinkel

Ik geloof dat het verhaaltje komt uit een van de avonturen van Suske en Wiske – in ieder geval was het een bron van betrouwbaar niveau. Een man begint een viswinkel. Op de dag van de opening laat hij trots aan zijn vrouw een zelfgemaakt bord zien, waarop staat: hier verse vis te koop.

"Het woordje hier kun je schrappen", zegt de vrouw. "Want dat je winkel hier is en niet ergens anders, dat ziet iedereen." Dus pakt de man een zaag en haalt het eerste woord eraf. "Nu ik er nog eens naar kijk", zegt zijn vrouw, "dan kan te koop er ook wel af. Niemand verwacht dat je je vis gratis weggeeft, toch?"

De man kan niet anders dan haar gelijk geven. Opnieuw pakt hij de zaag. Dan staat er alleen nog: verse vis. "Tsja", zegt de vrouw, "haal dat woordje verse er ook maar af, want je mag er toch vanuit gaan dat je geen bedorven vis verkoopt?"

En weer zaagt de man er een woord af, tot alleen vis is overgebleven. "Nou", zegt de vrouw, "laat dat dan ook maar weg, want dat je hier vis verkoopt, ruiken de mensen op dertig meter afstand."

Strenge leesregels

Uw tekst moet dus korter. En waarom? Daar houden onze hersenen van. Korte zinnen worden sneller opgenomen en de inhoud wordt gemakkelijker verwerkt. Maar laten we het nu ook weer niet overdrijven door allerlei strenge regels in te voeren. Onze hersenen kunnen best wat aan, hoor. Dat leert ook dit voorbeeld:

Volgens een ozdoenerk aan de Esglene untiisirevet mkaat het niet uit in wkele vdlogore de ltetres in een worod staan, het enige wat bnlaejigrk is is dat de erstee en lttasae leettr op zijn palats saatn.

De rest kan een tltoae ponhiuop zjin en nog kun je het leezn zoendr polreebm. Dit komt omdat we neit elke ltteer zelf leezn maar het woord als geeehl.
Is prima te lezen, toch?

Dick Bosscher is journalist en trainer/coach journalistiek en communicatie en eigenaar van Duidelijker bv. Hij traint journalisten en geeft communicatietrainingen aan bedrijfsleven en overheden. Je kunt hem volgen op Twitter (@dickbosscher)