De visionaire landbouwonderzoeker en TEDx-spreker Howard Shapiro wil een wereld zonder honger en armoede. Hoe? Door gewassen duurzamer en slimmer te verbouwen. “We moeten de boer op de eerste plaats zetten.”

De Amerikaanse motorrijder, getooid met de lange baard van een profeet, dompelt zich al sinds zijn kinderjaren dagelijks onder in de natuur. Van zijn twee ouders, beide wetenschapper, erfde hij een scherp observatievermogen en leerde hij ingewikkelde wiskundeproblemen te ontrafelen.

“Ik doorzie ecologische systemen”, zegt de 63 jarige wetenschapper over de telefoon vanuit zijn laboratorium in Davis (Californië). “Hoe waait de wind, hoeveel regen valt er en hoe vormen al die zaken samen een geïntegreerd systeem?”

Talent

Shapiro, verantwoordelijk voor alle landbouwactiviteiten van Mars en professor aan de Universiteit van Californië, past zijn talent en inzicht nu toe op de cacaoplant, een waardevol maar kwetsbaar gewas waar 6,5 miljoen veelal arme mensen van afhankelijk zijn.

Het gewas werd door de Azteken ‘godenvoedsel’ genoemd, maar lage inkomsten voor boeren, plantenziektes en klimaatverandering hebben ervoor gezorgd dat het nu een zeldzaam goed dreigt te worden. “Ons biologisch kapitaal raakt op”, zegt Shapiro.

Activist-onderzoeker

Als hij niet in zijn laboratorium zit of tussen de gewassen staat probeert de eco-visionair zoveel mogelijk wetenschappers, organisaties en landen aan een tafel te krijgen voor een duurzame en integrale aanpak. “Ik ben een activist-onderzoeker die dagelijks wetenschap probeert te vertalen naar de praktijk”, beschrijft hij zijn werkwijze.

Het samenbrengen van experts moet leiden tot planten die sterk en resistent zijn, boeren die voldoende inkomen kunnen genereren, families die gezondheidszorg en scholing krijgen, en gezonde landschappen die kundig beheerd en onderzocht worden.

Uitdaging

Een pittige uitdaging, maar als de veeleisende plant cacao uitsterft – hij gedijt alleen op een smalle strook aarde rond de evenaar - kan ook Shapiro’s werkgever Mars (65.000 werknemers en ruim 28 miljard dollar omzet per jaar) opdoeken. Het bedrijf ging daarom al in de jaren negentig op zoek naar een expert op het gebied van duurzame landbouw en biodiversiteit.

De chocoladefabrikant kwam terecht bij de wetenschapper en kocht in 1997 zijn biologische landbouwbedrijf Seeds of Change; de wetenschapper Shapiro kon aan de slag als ‘senior-scientist’. Maar de ideoloog Shapiro (schrijver van het boek ‘Gardening for the Future of the Earth’) verkocht zijn ziel aan de duivel, beweerden critici.

Verlicht

“De leiding van Mars is wat landbouw betreft verlicht”, werpt Shapiro tegen. De groene ambassadeur zegt dat hij zich in zijn positie vlak onder de bedrijfstop een bevoorrecht mens voelt. “Ik krijg de kans om iets goeds te betekenen op ecologisch, biologisch, sociologisch en economisch vlak, dit werk is voor mij een droom die is uitgekomen. Ik ben alleen 40 jaar ouder dan ik zou willen, er staat ons nog zoveel moois te wachten.”

Niet ver van zijn huis zwerft Shapiro af en toe langs een van zijn favoriete natuurplekken: de gigantische Californische mammoetbomen van meer dan honderd meter hoog, nog niet zo heel lang geleden net als cacao met uitsterven bedreigd.

Maar het redden van de cacaoplant is voor Shapiro meer dan een zaak van natuurbehoud. Het is een offensief voor de verheffing van cacaoboeren en hun families. “Ecologische afbraak en sociale problemen kun je niet los zien van elkaar. En daarnaast kan je als bedrijf niet winstgevend zijn en tegelijk armoede in stand houden.”

Genoom

Dit jaar stelde Mars na jaren van onderzoek het complete cacaogenoom (een complete set chromosomen) publiekelijk beschikbaar, in de hoop dat er met die kennis sterkere varianten van het gewas kunnen worden gekweekt. In 2009 beloofde het concern onder aanvoering van Shapiro dat het vanaf 2020 alleen nog maar duurzaam geproduceerde cacaobonen zal afnemen.

Ondertussen probeert de geboren New Yorker in de bossen van Ivooorkust, Ghana en Indonesië de cacaoproducenten te overtuigen om meer verschillende gewassen te verbouwen: de grond raakt daardoor minder snel uitgeput en boeren beschikken daardoor het hele jaar over meer inkomstenbronnen.

Inspiratie

“Mijn inspiratie haal ik uit samenwerken met slimme mensen uit zoveel mogelijk sectoren”, zegt Shapiro. “Samenwerken maakt mij slimmer”. Zijn belangrijkste voorbeelden zijn wetenschappelijke pioniers die zich net als hij sterk maakten voor een betere wereld; nobelprijswinnaars als Barbara McClintock (Nobelprijs fysiologie 1983) en Norman Burlaugh (Nobelprijs voor de Vrede 1970).

Landbouwwetenschapper Burlaugh, bedenker van de term ‘Green revolution’, zorgde in landen als India en Pakistan voor hogere graanopbrengsten en daardoor voor minder honger en minder conflicten. Shapiro: “De hoop was dat zijn ontdekkingen zouden leiden tot meer voorspoed voor honderden miljoenen mensen. Maar we werden lui. We dachten dat we zijn kennis niet hoefden door te ontwikkelen.”

Volgens Shapiro (“Ik ben nooit gefrustreerd”) staat duurzaamheid nu eindelijk op doorbreken. Consumenten worden bewuster en eisen meer transparantie van grote bedrijven. “Iedereen in de cacaoindustrie is stappen aan het zetten om deze trend tegemoet te komen. Als dat betekent dat we over honderd jaar nog in business zijn, dan is mijn taak volbracht.”