AMSTERDAM - Veertien pensioenfondsen, samen goed voor 175.000 deelnemers, dreigen door hun geldvoorraad heen te raken en moeten van minister Donner van Sociale Zaken en De Nederlandsche Bank (DNB) per 1 januari hun pensioenuitkeringen verlagen. Pensioendeskundige Onno Steenbeek, universitair docent pensioenmarkten aan de Erasmus School of Economics, beantwoordt acht prangende vragen.

Is het al zeker dat de veertien fondsen ook echt gaan korten?
Nee. Uiteindelijk is het aan het bestuur van een fonds om dit te besluiten, zij zijn eindverantwoordelijk. Ze riskeren echter een ruzie met DNB, die boetes zou kunnen uitdelen, of bestuursleden naar huis sturen. Het belangrijkste is dat probleemfondsen die niks doen financieel leeglopen, waardoor de betalingen voor de jongeren onverantwoord stijgen.

Waar hebben de probleemfondsen het meeste last van?
Vooral de momenteel zeer lage rente. Opvallend genoeg hebben de meeste fondsen de afgelopen maanden hun vermogen zien groeien door het opleven van de aandelenmarkten. Dit wordt echter meer dan tenietgedaan door de lage rente. Hierdoor moet een fonds flink meer geld op de bank zetten, de verplichtingen lopen op. De belangrijkste vraag is dus of die rente zo laag zal blijven.

Hoe verrassend was de aankondiging van Donner?
Het is geen hele grote verrassing. DNB had al aangekondigd te zullen ingrijpen. En in de herstelplannen van pensioenfondsen staat wat er moet gebeuren mocht de economie, zoals nu het geval is, tegenvallen. De zaak is nu wel echt op scherp gezet. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat er zulke drastische maatregelen worden genomen.

Welke fondsen moeten gaan korten?
Er is niet meer bekend dan dat het gaat om een vrij diverse groep van ondernemings-, bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen. [Update: meerdere fondsen hebben zich inmiddels bekend gemaakt, kijk hier voor een overzicht]

Overigens moeten mensen die hun pensioen niet bij een collectief pensioenfonds bij elkaar sparen zich meer zorgen maken. Die mensen hebben überhaupt geen garantie voor hun aanvullend pensioen en gaan er door de crisis soms wel de helft op achteruit. Die uitkeringen zijn 'verdampt' op de beurs, opgegaan aan hoge kosten en dalen door de lage rente. Het blijft dus verstandiger om je aan te sluiten bij een collectief pensioen.

Waarom hebben fondsen het zover laten komen? In hoeverre worden de fondsen slecht geleid?
Het lastige is dat het beleid van een fonds op het moment zelf vaak het verstandigst lijkt. De kredietcrisis was niet onmogelijk, maar zeer onwaarschijnlijk. Je kan dus niet zeggen dat de fondsen te veel risico hebben genomen. Die bestuurders zitten daar echt niet om de boel te flessen, daar hebben ze ook totaal geen belang bij. Wel moet de ondersteuning van experts die fondsen bijstaan in orde zijn.

Worden alleen gepensioneerden gekort?
Dat hoeft niet. Een fonds kan ook besluiten om de toekomstige pensioenen te verlagen. Dan ontzie je de oudere gepensioneerden, terwijl jongere mensen nog de kans hebben om extra geld opzij te zetten. Of een fonds besluit om de premie te verhogen hangt af van de gemiddelde leeftijd van de deelnemers. Een 'grijs' fonds heeft niet zoveel baat bij een premieverhoging.

Zullen veel bedrijven gaan bijstorten in hun ondernemingspensioenfonds?
Dat zal de meeste onder de huidige economische omstandigheden niet goed uitkomen. Maar het ligt er ook aan of een bedrijf, zoals Shell, zichzelf heeft verplicht om tekorten aan te vullen.

Hoe waarschijnlijk is het dat er meer fondsen volgen?
Dat hangt vooral af van de ontwikkeling van de rente. Begin volgend jaar worden de herstelplannen geëvalueerd. Dan zal blijken of er meer gekort zal worden door de fondsen die nu een dekkingsgraad hebben van minder dan 105 procent.