Het Spaanse voetbalteam spreekt tot de verbeelding. Combinatievoetbal, fraai positiespel, aansprekende spelers op alle linies en ga zo maar door. In de voetbalwereld is Spanje een grootmacht, iets dat niet gezegd kan worden van de Spaanse economie.

Door Kian Liem | Het Haags Effektenkantoor

Bij ons is Spanje naast voetbalgrootmacht vooral bekend als vakantiebestemming; aan de Costa’s, in Barcelona en op de Canarische Eilanden is het prettig toeven en Spanje staat dan ook al jaren in de top drie van meest populaire vakantiebestemmingen. Achter al het mooi’s dat Spanje te bieden heeft, gaat echter een hoop ellende schuil.

Economische groei op drijfzand

Voor de crisis liet de Spaanse economie jaar in jaar uit indrukwekkende groeicijfers zien die ver boven het Europese gemiddelde lagen. Inmiddels is op harde wijze duidelijk geworden dat die economische groei op drijfzand gebouwd was en Spanje is aan de bedelstaf geraakt.

De sterke conjunctuur in de ogenschijnlijk goede tijden werd voornamelijk gedreven door binnenlandse vraag. In het afgelopen decennium werd jaarlijks steeds minder geëxporteerd terwijl de Spanjaarden voor bijvoorbeeld grondstoffen afhankelijk zijn van import. Vanwege dit almaar oplopende handelstekort kampt Spanje met een slechte betalingsbalans.

Huizenzeepbel uiteen gespat

De sterke economische groei van voor de crisis die eveneens werd gedreven door een groeiende beroepsbevolking, leidde tot stijgende inkomens en meer investeringen. Voornoemde in combinatie met een relatief lage rente resulteerde in almaar stijgende huizenprijzen en de initiatie en realisatie van nieuwe bouwprojecten.

Sinds de jaren zestig wordt huizenbezit in Spanje gestimuleerd door een fiscaal systeem dat vergelijkbaar is met de Nederlandse hypotheekrenteaftrek. Mede hierdoor is het eigen huizenbezit hoog, meer dan 80 procent van de Spanjaarden bezit een huis dat in de laatste jaren in veel gevallen is gefinancierd middels een tophypotheek waarvan de rente variabel is.

Nu de huizenzeepbel uiteen is gespat, zijn veel huizenbezitters in de problemen gekomen. Verkopen van het huis is geen optie aangezien zij zullen blijven zitten met een forse restschuld. Daarbij speelt mee dat het huizenaanbod als gevolg van de bouwwoede voor de crisis hoog is: ruim 4 procent van alle woningen in Spanje staat leeg.

Een op de vijf werkloos

Momenteel kampt Spanje met het hoogste werkloosheidspercentage van Europa. 4,6 miljoen Spanjaarden (een op de vijf) zitten werkloos thuis. Voorts is het begrotingstekort opgelopen tot meer dan 11 procent van het bruto nationaal product, fors boven de norm van maximaal 3 procent die in Europees verband is afgesproken.

De overheid staat dan ook voor een zware uitdaging om de economie weer op de rails te krijgen en dat zo te doen zonder dat deze verder ontspoord.

Hervormen arbeidsmarkt cruciaal

Hoewel de voorgestelde pakketten aan bezuinigingsmaatregelen van meer dan 60 miljard euro een goede stap in de richting zijn, is meer nodig om de Spaanse economie gezond te maken.

Het pensioenstelsel, de bankensector en de arbeidsmarkt zullen fors aangepakt moeten worden. Een tijd van “mucho trabajer, poco dinero” (meer werken, minder geld) is aangebroken.

Met name het hervormen van de arbeidsmarkt is van cruciaal belang voor de toekomst van Spanje en haar onderdanen. Spanje kent de hoogste ontslagvergoeding ter wereld, waardoor het voor het bedrijfsleven nagenoeg onmogelijk is om goed in te spelen op veranderende marktomstandigheden.

Werknemers in vast dienst verband zijn extreem beschermd wat het bedrijfsleven ervan weerhoudt mensen in vaste dienst aan te nemen. Aan de andere kant staan de mensen die op tijdelijke contracten werken en nauwelijks rechten kennen en zonder veel problemen ontslagen kunnen worden.

Lichtpuntje in donkere tijden

Als Zapatero en zijn regering er de komende tijd in zal slagen de arbeidsmarkt in de goede richting te duwen dan zal dat niet direct 4,6 miljoen werklozen aan een baan helpen. Ook zal het nog lang duren voordat het pad van economische groei weer wordt hervonden.

Voor veel Spanjaarden zal winst op Nederland aankomende zondag in de WK finale een lichtpuntje zijn in deze voor hen donkere tijden.

Kian Liem is partner bij Het Haags Effektenkantoor